Whalesbook
EPM અને TRACE: નિકાસકારો માટે નાણાકીય સહાય
આ નવી પહેલ ₹25,060 કરોડના Export Promotion Mission (EPM) નો એક મહત્વનો ભાગ છે. તેના TRACE (Trade Regulations, Accreditation and Compliance Enablement) માપદંડ હેઠળ, આયાતકાર-નિકાસકાર કોડ (Importer-Exporter Code) દીઠ વાર્ષિક ₹25 લાખ સુધીની ખર્ચ ભરપાઈ (reimbursement) પૂરી પાડવામાં આવશે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પિયુષ ગોયલે જણાવ્યું કે યુરોપના REACH અને CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) જેવા કડક આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન કરવાનો ખર્ચ નાના એકમો માટે મોટો પડકાર છે. ફક્ત REACH રજીસ્ટ્રેશન માટે જ પ્રતિ કેમિકલ એક્સપોર્ટર ₹50-60 લાખ સુધીનો ખર્ચ થઈ શકે છે. આ સબસિડીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આ નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ (Non-Tariff Barriers) ને ઘટાડવાનો છે, જેથી ભારતીય MSMEs નવી અને નફાકારક નિકાસ બજારોમાં સરળતાથી પ્રવેશ કરી શકે.
FTAs નો લાભ ઉઠાવવા અને વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો
આ સબસિડી યોજનાનો સમય ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક છે, કારણ કે ભારત તાજેતરમાં જ યુરોપિયન યુનિયન (EU), યુકે, ન્યુઝીલેન્ડ અને ઓમાન જેવા મુખ્ય ભાગીદારો સાથે 9 ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) ને અંતિમ ઓપ આપી ચૂક્યું છે. ખાસ કરીને EU સાથેનો FTA તો 2 અબજ (billion) લોકો માટે ફ્રી ટ્રેડ ઝોન બનાવશે અને ભારતીય નિકાસ પરના 96% થી વધુ ટેરિફ ઘટાડશે. જોકે, આ FTAs ની અસરકારકતા નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ (NTBs) પર નિર્ભર રહેશે. CBAM જેવા નિયમો ભારતીય સ્ટીલ નિકાસ પર પ્રતિ ટન €65-70 અથવા ડિફોલ્ટ મૂલ્યો લાગુ પડે તો €250-300 સુધીનો વધારાનો ખર્ચ ઉમેરી શકે છે. આ સબસિડી આ અનુપાલન સંબંધિત ખર્ચાઓને ઘટાડવામાં મદદ કરશે. સરકાર આગામી 6-7 વર્ષમાં માલ અને સેવાઓની નિકાસ ₹2 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, જેમાં MSMEs ની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
સબસિડી સામે માળખાકીય પ્રશ્નો: શું તે પૂરતું છે?
જોકે, કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ સબસિડી એક સકારાત્મક પગલું હોવા છતાં, તેના લાંબા ગાળાના પરિણામો ઊંડા માળખાકીય મુદ્દાઓ (structural issues) ના નિરાકરણ પર નિર્ભર રહેશે. ભૂતકાળના અનુભવો દર્શાવે છે કે REACH જેવી પ્રક્રિયાઓના ઊંચા રજીસ્ટ્રેશન ખર્ચને કારણે ઘણા નાના નિકાસકારો સબસિડી છતાં પણ નિકાસ ઘટાડવા અથવા બંધ કરવા મજબૂર થયા હતા. વળી, વાર્ષિક ₹25 લાખ ની મર્યાદા બધા નિકાસકારો માટે, ખાસ કરીને જેઓ જટિલ બહુ-વર્ષીય પાલન પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલા છે, તેમના માટે પૂરતી ન પણ હોય. FTAs ના લાભો સમાન રીતે વિતરિત નહીં થાય, અને કડક નિયમોનો સામનો કરતા ક્ષેત્રોને તાત્કાલિક ફાયદો ઓછો થઈ શકે છે. CBAM જેવા નિયમો નાના ભારતીય સ્ટીલ ઉત્પાદકોને disproportionately અસર કરી શકે છે. સીધી સબસિડી ઉપરાંત, ડિજિટલ પાલન પ્રક્રિયાઓ, ટેકનોલોજીની સુલભતા અને સ્પષ્ટ નિયમનકારી માળખા જેવી મજબૂત સહાયક પદ્ધતિઓ વિના, આ યોજના ફક્ત આંશિક રાહત આપી શકે છે.
ભવિષ્યની દિશા: નિકાસ વૃદ્ધિ માટે મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ
સરકારની આ Export Promotion Mission, વૈશ્વિક સ્તરે MSME ની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની તેની વ્યૂહાત્મક પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. જેમ જેમ ભારત વધુ FTAs લાગુ કરશે, TRACE જેવા પગલાંઓની સફળતા એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિર્ણાયક રહેશે કે ભારતીય વ્યવસાયો, ખાસ કરીને MSMEs, આ નવી તકોનો સંપૂર્ણ લાભ લઈ શકે. ભારતનું $2 ટ્રિલિયન નિકાસનું લક્ષ્ય, તેના નાના ઉદ્યોગોની આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને પહોંચી વળવાની ક્ષમતા પર ઘણો આધાર રાખે છે, જે આ નિયમનકારી પડકારોને વૈશ્વિક વિકાસના દ્વારમાં પરિવર્તિત કરશે.