Whalesbook
ભારતે યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથે ઘણા મહત્વપૂર્ણ વેપાર કરારો (Trade Agreements) ને અંતિમ ઓપ આપી દીધો છે. UK સાથેનો કરાર 1 મે, 2026 થી અમલમાં આવવાની ધારણા છે, જ્યારે EU સાથેનો કરાર જાન્યુઆરી 2026 માં ફાઇનલાઇઝ થયો હતો અને સંભવતઃ 2027 ની શરૂઆતમાં રેટિફિકેશન (Ratification) પછી લાગુ થઈ શકે છે. આ સોદાઓ ભારતીય નિકાસકારો માટે બજારનો વ્યાપ વધારવા માટે એક વ્યૂહાત્મક પગલું છે, ખાસ કરીને ટેક્સટાઈલ ક્ષેત્રમાં.
આ કરારો ભારતીય માલ, ખાસ કરીને ટેક્સટાઈલ માટે ઐતિહાસિક રીતે અવરોધરૂપ રહેલા ટેરિફ (Tariffs) અને એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી (Anti-dumping duties) ને દૂર કરવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે. કોમર્સ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું છે કે, આ વ્યૂહરચના હેઠળ વિકસિત દેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે જેથી અન્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ સાથે સીધી સ્પર્ધા વિના વૃદ્ધિ હાંસલ કરી શકાય. આ અભિગમ વૈશ્વિક બજારના લગભગ બે-તૃતીયાંશ હિસ્સા સુધી વેપારની તકો ખોલી શકે છે.
ભારતનું ટેક્સટાઈલ ક્ષેત્ર હાલમાં વૈશ્વિક નિકાસનો લગભગ 3.9% થી 4.1% હિસ્સો ધરાવે છે. ચીન જેવા દેશો સાથે સ્પર્ધા કરતી વખતે, ભારતમાં કુશળ કાર્યબળ અને નાના-મધ્યમ ઉદ્યોગોનો મોટો આધાર છે. વૈશ્વિક ટેક્સટાઈલ માર્કેટ ટેકનિકલ ટેક્સટાઈલ અને સસ્ટેનેબિલિટી (Sustainability) ની માંગને કારણે વૃદ્ધિ પામવાની ધારણા છે. હાલમાં BSE સેન્સેક્સ લગભગ ₹77,300 અને નિફ્ટી 50 લગભગ 24,017 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, જે આ વેપાર કરારો દ્વારા વધુ વેગ મેળવી શકે છે.
જોકે, પડકારો યથાવત છે. યુરોપિયન યુનિયનની રેટિફિકેશન પ્રક્રિયા લાંબી હોવા માટે જાણીતી છે, અને સમાન કરારો ઘણીવાર બહુ-વર્ષીય વિલંબ અને વિગતવાર કાનૂની સમીક્ષાનો સામનો કરે છે. EU સાથેનો કરાર 2027 ની શરૂઆતમાં સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવે તેવી શક્યતા ઓછી છે. વધુમાં, નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ (Non-tariff barriers), જેમ કે કડક EU ઉત્પાદન ધોરણો અને પર્યાવરણીય પ્રમાણપત્રો, એક મોટો અવરોધ છે. ભારતીય ઉત્પાદકો, ખાસ કરીને નાના ઉત્પાદકોને, આ વિકસિત વૈશ્વિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે નોંધપાત્ર રોકાણ કરવાની જરૂર પડશે.
દેશી સ્તરે, ટેક્સટાઈલ ક્ષેત્ર હજુ પણ કંઈક અંશે વિભાજિત છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) ની અડચણો ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે. ટેક્સટાઈલ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (Texprocil) ના વાઇસ ચેરમેને જણાવ્યું છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય દરોની સરખામણીમાં ઊંચા સ્થાનિક કપાસના ભાવ પણ સ્પર્ધાત્મકતાને અસર કરી શકે છે. વૈશ્વિક સ્તરે, આર્થિક અસ્થિરતા, કાચા માલના ખર્ચ પર આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાઓની અસર સહિત, સતત જોખમો રજૂ કરે છે. અન્ય દેશો દ્વારા ભૂતકાળમાં લાદવામાં આવેલા ટેરિફ ફેરફારો બાહ્ય નબળાઈઓની યાદ અપાવે છે.
આગળ જોતાં, ભારત ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC), યુરેશિયા અને ઇઝરાયેલ જેવા પ્રદેશોમાં ઓછામાં ઓછા 20 અન્ય દેશો સાથે સમાન વેપાર કરારોની શોધ કરી રહ્યું છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આ પસંદગીયુક્ત કરારો દ્વારા વૈશ્વિક વેપારના લગભગ બે-તૃતીયાંશ હિસ્સાને સુલભ બનાવવાનો છે. જ્યારે ટેક્સટાઈલ નિકાસમાં સ્થિતિસ્થાપકતા જોવા મળી છે, ત્યારે 2030 સુધીમાં $100 બિલિયનના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ નવા કરારોની સંપૂર્ણ સંભાવનાને સાકાર કરવા માટે ભારતે ઉત્પાદન વધારવાની, ગુણવત્તા અને સસ્ટેનેબિલિટી સુધારવાની, અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ તથા તેના નવા વેપાર ભાગીદારોના જટિલ નિયમનકારી લેન્ડસ્કેપને નેવિગેટ કરવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખવો પડશે. પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) જેવી યોજનાઓ દ્વારા સતત સરકારી સમર્થન પણ નિર્ણાયક બનશે.