India-China Trade Record: ભારત-ચીનનો વેપાર ₹155.6 અબજ ડોલરને પાર, પણ ખાધ ચિંતાજનક રીતે વધી

વેપારમાં રેકોર્ડ વૃદ્ધિ, પણ ભારતની ખાધ ચિંતાજનક

ચીનના રાજદૂત Xu Feihong દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, ભારત અને ચીન વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર 2025 માં $155.6 અબજ ડોલરના અભૂતપૂર્વ સ્તરે પહોંચ્યો. આ આંકડો ગત વર્ષની સરખામણીમાં 12% નો નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિ ઓગસ્ટ 2025 માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચે થયેલી "સફળ" મુલાકાત બાદ રાજદ્વારી સંબંધોમાં આવેલા સુધારાનું પરિણામ હોવાનું માનવામાં આવે છે. નોંધનીય છે કે જૂન 2020 ની ગલવાન ઘાટી અથડામણ બાદ બંને દેશોના સંબંધો તણાવપૂર્ણ બન્યા હતા.

વેપાર ખાધ ₹116 અબજ ડોલરને પાર

વેપારના કુલ આંકડા ભલે સારા દેખાતા હોય, પરંતુ ભારત માટે એક મોટી ચિંતા તેની ચીન સાથેની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) માં થયેલો સતત વધારો છે. 2025 માં આ ખાધ લગભગ $116 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે કેટલાક અંદાજો મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે તે ₹99.2 અબજ ડોલર રહી હતી. આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ ચીનથી થતી ભારતની જંગી આયાત છે, જે 2025 માં $113-114 અબજ ડોલર હતી, જ્યારે ભારતની ચીન તરફની નિકાસ માત્ર $14.25 અબજ ડોલરની આસપાસ રહી. ચીનનો નિકાસ વૃદ્ધિ દર 2025 માં 5.5% રહ્યો, જ્યારે ભારતની નિકાસ 9.7% વધી હોવા છતાં, તે મુખ્યત્વે લોખંડના અયસ્ક અને તેલના ખોળ જેવા નીચા મૂલ્ય ધરાવતા કાચા માલ અને કોમોડિટીઝ પર કેન્દ્રિત છે. તેનાથી વિપરીત, ચીનથી ભારતની આયાતમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી અને કેમિકલ્સ જેવા ઉચ્ચ-તકનીકી ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે, જે ભારતીય ઉદ્યોગની નબળાઈ અને ચીની સપ્લાય ચેઇન પર નિર્ભરતા દર્શાવે છે.

આર્થિક સંબંધો પાછળ વ્યૂહાત્મક પડકારો

વર્તમાન સમયમાં બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક સંબંધોમાં આવેલો ઉછાળો વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાની પૃષ્ઠભૂમિમાં થઈ રહ્યો છે. ચીન દ્વારા ભારતના BRICS અધ્યક્ષપદ અને 'ગ્લોબલ સાઉથ' (Global South) ના વિકાસમાં સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર સમર્થન વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, વિશ્લેષકો અવિરત સરહદી વિવાદો અને બંને દેશો વચ્ચેની શક્તિ અસમાનતાને ધ્યાનમાં રાખીને આ વેપાર વૃદ્ધિની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું પર પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે. ચીને 2025 માં $1.189 ટ્રિલિયન નો રેકોર્ડ વેપાર સરપ્લસ નોંધાવ્યો છે, જે તેની મજબૂત નિકાસ ક્ષમતા દર્શાવે છે, જેમાં US થી વૈવિધ્યકરણ કરીને ASEAN, EU અને ભારત જેવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. બીજી તરફ, ભારત માટે ચીન સાથેનો વેપાર જટિલ છે, જ્યાં આર્થિક જરૂરિયાત અને વ્યૂહાત્મક સાવચેતી વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડે છે. અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપાર ભાગીદાર છે, જેની સાથે ભારતમાં નોંધપાત્ર વેપાર સરપ્લસ છે. આ પરિસ્થિતિમાં, 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' જેવી સહિયારી ફિલસૂફીના રાજદ્વારી વર્ણનો, અસમપ્રમાણ આર્થિક સંબંધો અને તેના ગહન વ્યૂહાત્મક અસરો સાથે જોડાયેલા છે.