વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટમાં આજે મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. Brent Crude ફ્યુચર્સ **$84** પ્રતિ બેરલને વટાવી ગયા છે. આ તેજીનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના દરિયાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીઓ પર કરાયેલા હુમલા અને Hormuz Strait માં ફરીથી નાકાબંધી લાદવાની જાહેરાત છે.
Hormuz Strait માં નાકાબંધી અને વૈશ્વિક અસર
Hormuz Strait એ વૈશ્વિક ઉર્જા વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે, જ્યાંથી દુનિયાભરનું ક્રૂડ ઓઈલ અને નેચરલ ગેસનું મોટું પ્રમાણ પસાર થાય છે. અમેરિકા દ્વારા આ માર્ગ પર નાકાબંધી લાદવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા શૃંખલા (Supply Chain) પર ગંભીર અસર થવાની આશંકા છે.
વધુમાં, અમેરિકાએ નવી નીતિ જાહેર કરી છે, જેના હેઠળ આ માર્ગ પરથી પસાર થતા દેશોએ સુરક્ષા પૂરી પાડવા બદલ કાર્ગોના મૂલ્યના 20% જેટલી રકમ ચૂકવવી પડશે. આનાથી દરિયાઈ વીમા (Maritime Insurance) અને શિપિંગ ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે.
પ્રાદેશિક અસ્થિરતા અને જાનહાનિ
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે, ઈરાને બહેરીન, જોર્ડન અને UAE નજીક જહાજો પર મિસાઈલ હુમલા કર્યા છે. UAEના સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે 'Momabasa' અને 'Al Bahiyah' નામના બે ટેન્કરો પર ક્રૂઝ મિસાઈલ હુમલા થયા હતા, જેમાં જાનહાનિ પણ થઈ છે. દુર્ભાગ્યે, આ ઘટનામાં એક ભારતીય નાગરિકનું મોત થયું છે અને છ અન્ય ઘાયલ થયા છે.
અમેરિકાના સેન્ટ્રલ કમાન્ડનું કહેવું છે કે તેમના સૈન્ય પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની વ્યાપારી જહાજોને ધમકાવવાની ક્ષમતાને ઘટાડવાનો છે. જોકે, UAE માં અમેરિકી રાજદ્વારી સુવિધાઓ બંધ કરવી અને કોન્સ્યુલર સેવાઓ સ્થગિત કરવી એ આ વિસ્તારમાં ઉચ્ચ જોખમ સૂચવે છે.
ભારતીય રોકાણકારો પર અસર
ભારત ઉર્જા આયાત માટે ખૂબ જ નિર્ભર છે. Brent Crudeના ભાવમાં સતત વધારો થવાથી દેશની આયાત બિલ પર દબાણ આવશે અને ઘરેલું મોંઘવારી (Inflation) પણ વધી શકે છે. જો Brent Crude ઊંચા સ્તરે જળવાઈ રહેશે, તો Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum અને Hindustan Petroleum જેવી ભારતીય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના (OMCs) નફા માર્જિન પર અસર થઈ શકે છે, સિવાય કે તેઓ ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખી શકે.
હાલમાં બજાર પર નજર રહેશે કે શું આ હુમલાઓ ભાવમાં માત્ર અસ્થાયી ઉછાળો લાવશે કે પછી લાંબા ગાળા સુધી ઊંચી અસ્થિરતા (Volatility) રહેશે. રોકાણકારો માટે મુખ્ય ચિંતા એ છે કે શું આ નાકાબંધીના કારણે પુરવઠામાં નોંધપાત્ર વિક્ષેપ આવશે અથવા પ્રાદેશિક પક્ષો નજીકના દિવસોમાં કોઈ રાજદ્વારી માર્ગ શોધી શકશે.