વર્ષ ૨૦૨૬માં હેલ્થકેર ખર્ચમાં વાર્ષિક **૧૪%**નો વધારો થતા, ભારતમાં **૨.૬૮ કરોડ** દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે વીમો અનિવાર્ય બન્યો છે. પરિવારો હવે 'નિરામય' જેવી સરકારી યોજનાઓ અને ખાનગી વીમા રાઇડર્સ વચ્ચે સંતુલન સાધી રહ્યા છે, પરંતુ વેઇટિંગ પિરિયડ અને ડોક્યુમેન્ટેશનને સમજવું લાંબા ગાળાની સુરક્ષા માટે ખૂબ જરૂરી છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં ભારતમાં મેડિકલ મોંઘવારીનો દર અંદાજે ૧૪% રહેવાની શક્યતા છે. આ વધતો જતો ખર્ચ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના પરિવારો માટે મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. દેશમાં અંદાજે ૨.૬૮ કરોડ લોકો દિવ્યાંગતા સાથે જીવન જીવી રહ્યા છે, ત્યારે યોગ્ય વીમો મેળવવો એ આર્થિક સુરક્ષા માટે સૌથી મહત્વનું પગલું છે.
સરકારી યોજનાઓ અને ખાનગી વિકલ્પો
ભારતમાં દિવ્યાંગ લોકો માટેનું સ્વાસ્થ્ય ઇકોસિસ્ટમ મુખ્યત્વે બે સ્તરો પર કામ કરે છે. સરકારી સ્તરે, 'નેશનલ ટ્રસ્ટ' દ્વારા સંચાલિત 'નિરામય હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ સ્કીમ' છે, જે ડેવલપમેન્ટલ અને મલ્ટીપલ ડિસેબિલિટી ધરાવતી વ્યક્તિઓને વાર્ષિક ₹૧ લાખ સુધીનું કવરેજ આપે છે. આમાં હોસ્પિટલાઇઝેશન, થેરાપી અને AYUSH સારવારનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, આર્થિક રીતે નબળા પરિવારો માટે 'આયુષ્માન ભારત PM-JAY' હેઠળ ₹૫ લાખ સુધીની સેકન્ડરી અને ટર્સરી સારવારની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
ખાનગી ક્ષેત્રમાં, લાંબા ગાળાનો અલગ ડિસેબિલિટી વીમો મળવો મુશ્કેલ છે. તેના બદલે, કંપનીઓ તેને સામાન્ય હેલ્થ પોલિસી સાથે રાઇડર તરીકે ઓફર કરે છે. આ પોલિસીઓ રોબોટિક સર્જરી જેવી અદ્યતન સારવારને આવરી લે છે, પરંતુ તેની પ્રીમિયમ કિંમતો ઘણીવાર સામાન્ય માણસની પહોંચ બહાર હોય છે.
જોખમો અને પડકારો
IRDAI દ્વારા ઉંમરની મર્યાદા દૂર કરવા જેવા સુધારા કરવામાં આવ્યા હોવા છતાં, હજુ પણ મોટું 'પ્રોટેક્શન ગેપ' જોવા મળે છે. ઘણી પોલિસીઓમાં ૨૪ થી ૩૬ મહિના સુધીનો વેઇટિંગ પિરિયડ હોય છે અને અરજી કરતી વખતે વેલિડ 'ડિસેબિલિટી સર્ટિફિકેટ' હોવું અનિવાર્ય છે.
એક મોટો પડકાર રિઇમ્બર્સમેન્ટ મોડેલનો છે, જ્યાં પરિવારોએ સારવારનો ખર્ચ પહેલા પોતાની ખિસ્સામાંથી કરવો પડે છે, જેનાથી મેડિકલ ઇમરજન્સી સમયે લિક્વિડિટીની સમસ્યા ઉભી થાય છે.
પરિવારોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
આર્થિક સુરક્ષા માટે ત્રણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે:
૧. તમામ મેડિકલ ડોક્યુમેન્ટ્સ અને સર્ટિફિકેટ્સ અપડેટ રાખો.
૨. પ્રી-એક્ઝિસ્ટિંગ કંડિશન્સ અને વેઇટિંગ પિરિયડની શરતો પોલિસી ડોક્યુમેન્ટમાંથી કાળજીપૂર્વક વાંચો.
૩. વધતી જતી મેડિકલ મોંઘવારીને ધ્યાનમાં રાખીને, તમારી પાસેનું કવરેજ પૂરતું છે કે નહીં તેનું નિયમિત આકલન કરતા રહો.