પશ્ચિમ બંગાળ જ્યુટ મિલો બંધ થવાના આરે: કાચા માલના ભાવ આસમાને, હજારો નોકરીઓ જોખમમાં

કાચા માલના ભાવમાં તોફાની તેજી અને નીતિગત ગૂંચવણો

પશ્ચિમ બંગાળની જ્યુટ મિલો હાલમાં એક મોટા સંકટનો સામનો કરી રહી છે, જ્યાં કાચા માલના ભાવમાં અસાધારણ વધારો અને નીતિગત ગૂંચવણોને કારણે અનેક યુનિટ્સ બંધ થવાની સ્થિતિમાં આવી ગયા છે. છેલ્લા મહિનાઓમાં કાચા જ્યુટના ભાવ ₹11,600 પ્રતિ ક્વિન્ટલ (1 જાન્યુઆરી, 2026) થી વધીને ₹17,100 (6 મે, 2026) સુધી પહોંચી ગયા છે, જે સરકારના લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) ₹5,650 કરતાં અનેક ગણા વધારે છે.

આ સ્થિતિ ત્યારે વધુ વણસી જ્યારે જ્યુટ કમિશનર ઓફિસ (JCO) દ્વારા 5 મે, 2026 ના રોજ વેપારીઓ માટે "ઝીરો-સ્ટોક" નીતિનો આદેશ આપવામાં આવ્યો, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઉપલબ્ધતા વધારવાનો હતો. જોકે, ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પગલાંથી બજાર વ્યવહાર ખોરવાઈ ગયો છે. 7 મે, 2026 ના રોજ, JCO દ્વારા વેપાર પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવતા, જ્યુટ બેલર્સ એસોસિએશન (JBA) એ પોતાના બેન્ચમાર્ક ક્વોટેશન પ્રકાશિત કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના કારણે ખરીદી ખર્ચ અને પુરવઠા અંગે અનિશ્ચિતતા વધી ગઈ.

હાલમાં, TD-5 ગ્રેડ જ્યુટ માટે બજાર ભાવ ₹11,300 પ્રતિ ક્વિન્ટલ ની આસપાસ છે, જે ઓગસ્ટ 2024 માં જોવા મળેલા ₹5,150 પ્રતિ ક્વિન્ટલ કરતાં ઘણો વધારે છે. ડિસેમ્બર 2025 માં TD-4 અને TD-5 માટે JBA દ્વારા છેલ્લે ભાવ ₹12,100 અને ₹11,600 પ્રતિ 100 કિલો જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ સંકટને કારણે હૂગલી ઔદ્યોગિક પટ્ટામાં ઓછામાં ઓછી 14 મિલો એ ઉત્પાદન બંધ કરી દીધું છે અથવા ગંભીર વિક્ષેપોનો સામનો કરી રહી છે. આનાથી અંદાજે 75,000 કામદારો ની રોજગારી જોખમમાં મુકાઈ છે.

ઐતિહાસિક પડકારો અને બજાર ગતિશીલતા

પશ્ચિમ બંગાળના જ્યુટ ઉદ્યોગમાં આવા સંકટો નવા નથી. 1947 ના વિભાજન પછી, ભારતમાં આવેલી મિલોને પૂર્વ પાકિસ્તાન (હાલનું બાંગ્લાદેશ) માંથી આવતા કાચા જ્યુટ પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું. ભૂતકાળમાં, કાચા જ્યુટ પર ₹6,500 પ્રતિ ક્વિન્ટલ ની સત્તાવાર કિંમત મર્યાદા લાદવામાં આવી હતી, પરંતુ લગભગ ડઝન જેટલી મિલો બંધ થયા બાદ મે 2022 માં તે પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી. આ ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે ભાવ નિયંત્રણો પુરવઠા અને ઉત્પાદનને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

વૈશ્વિક જ્યુટ માર્કેટ 2035 સુધીમાં USD 5.2 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જેમાં ભારત મુખ્ય ઉત્પાદક અને ઉપભોક્તા છે. સરકારની ફરજિયાત જ્યુટ બેગના ઉપયોગ નીતિ (ખાદ્ય અનાજ અને ખાંડ પેકેજિંગ માટે) ચોક્કસ માંગ સુનિશ્ચિત કરે છે. જોકે, વર્તમાન કટોકટી દર્શાવે છે કે જ્યારે ઇનપુટ ખર્ચ આસમાને પહોંચે ત્યારે આ નીતિઓ સ્થિર પુરવઠો કે નફાકારક કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે પૂરતી નથી.

કટોકટીના મૂળ કારણો: નિયમનકારી પગલાં અને બજારની ખામીઓ

ઉદ્યોગના સૂત્રો વર્તમાન કટોકટી માટે માત્ર મોસમી અછતને જ નહીં, પરંતુ "લાંબા ગાળાની સંગ્રહખોરી, વિકૃત બજાર પરિસ્થિતિઓ અને નિષ્ક્રિયતા" ને પણ જવાબદાર ઠેરવે છે. આ સૂચવે છે કે બજારના કેટલાક ખેલાડીઓએ પુરવઠો અટકાવી દીધો હશે, જેના કારણે ફેક્ટરીઓ માટે ભાવ ખૂબ ઊંચા થઈ ગયા છે. JCO નો "ઝીરો-સ્ટોક" આદેશ અને વેપાર પ્રતિબંધ, જેનો હેતુ કાચા જ્યુટની ઉપલબ્ધતા સુધારવાનો હતો, તેણે વિરોધાભાસી રીતે બજારમાં સ્થિરતાને બદલે ગૂંચવણ ઊભી કરી છે.

મિલ માલિકો જણાવે છે કે સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત જ્યુટ બેગના ભાવ કાચા જ્યુટના ખર્ચમાં થયેલા વધારા સાથે મેળ ખાતા નથી, જેના કારણે નફાનું માર્જિન ઘટી ગયું છે અને રોકડ પ્રવાહ પર દબાણ આવ્યું છે. 1 જુલાઈથી શરૂ થતા નવા જ્યુટ વર્ષ અને જુલાઈના અંતમાં નવી પાકની અપેક્ષા સાથે, પુરવઠાની મોટી અછત દેખાઈ રહી છે. જો તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો વધુ મિલો બંધ થવાની સંભાવના છે.

ઉદ્યોગ દ્વારા તાત્કાલિક સરકારી કાર્યવાહીની માંગ

જ્યુટ મિલ માલિકો નવા ચૂંટાયેલા BJP સરકાર અને મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીને તાત્કાલિક પગલાં ભરવા અપીલ કરી રહ્યા છે. તેઓ સંગ્રહિત જ્યુટ છોડવા, તાત્કાલિક આયાત (ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશથી) ની મંજૂરી આપવા અને એક કાર્યક્ષમ ભાવ શ્રેણી પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. ઉદ્યોગ આશા રાખે છે કે નવી સરકાર પરંપરાગત ઉદ્યોગોને પુનર્જીવિત કરવાના BJP ના વચન મુજબ વધુ પ્રતિભાવશીલ નીતિ વાતાવરણ બનાવશે. મુખ્ય માંગમાં સ્થિરતા, યોગ્ય સલાહ-મસલત અને સંગ્રહખોરી સામે કડક કાર્યવાહીનો સમાવેશ થાય છે.