સ્ટીલના ભાવમાં તોફાની તેજી, માંગ નબળી હોવા છતાં! US-Iran તણાવ અને કાચા માલના ભાવ વધારાએ મચાવ્યો ખળભળાટ

ભાવ વિરુદ્ધ માંગ: સ્ટીલ માર્કેટમાં વિસંગતતા

વૈશ્વિક સ્ટીલ માર્કેટમાં હાલમાં એક વિરોધાભાસી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. એક તરફ, બજારમાં માંગમાં ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ, પુરવઠાની સમસ્યાઓ (Supply Issues) અને સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે સ્ટીલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. આના કારણે બજાર અત્યંત અસ્થિર બન્યું છે.

માંગ નબળી હોવા છતાં ભાવમાં તેજી

2026માં વૈશ્વિક સ્ટીલની માંગમાં માત્ર 0.3% નો નજીવો વધારો થવાની ધારણા છે, જેનું મુખ્ય કારણ ચીનમાં 1.5% સુધીનો સંભવિત ઘટાડો છે. આ નબળી માંગના સંકેતો છતાં, 2026ની શરૂઆતમાં મુખ્ય સ્ટીલ ઉત્પાદનોના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચીનના એક્સપોર્ટ હોટ-રોલ્ડ કોઈલ (HRC) ના ભાવમાં માર્ચ મહિનામાં 2% નો વધારો થયો, જ્યારે ત્યાંના સ્થાનિક HRC ભાવ 6% વધ્યા અને રિબાર (Rebar) ના ભાવમાં 2% નો ઉછાળો આવ્યો. આ તેજી પાછળ સ્થિર ઓર્ડર, નીચા આયાત સ્તર અને ખાસ કરીને ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો (Geopolitical Risks) સામે રક્ષણ મેળવવા ટ્રેડર્સ દ્વારા વ્યૂહાત્મક ખરીદી મુખ્ય કારણો છે. યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષ જેવી ઘટનાઓ શિપિંગ ખર્ચ અને કોમોડિટીના ભાવમાં અસ્થિરતા વધારી રહી છે, જે સીધી રીતે ભૌતિક સ્ટીલના ભાવને ઉપર ધકેલી રહી છે. આ સમયગાળામાં એલ્યુમિનિયમ (Aluminium) પણ એક મજબૂત પ્રદર્શન કરનાર બેઝ મેટલ રહ્યું છે, જેમાં LME એલ્યુમિનિયમ માર્ચમાં 10% વધીને $3,600 પ્રતિ ટનથી ઉપર પહોંચ્યું છે.

ભારતમાં વૃદ્ધિ અને વધતા ખર્ચનો ટેકો

ભારત સ્ટીલ ક્ષેત્રે વૃદ્ધિનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. Centrum દ્વારા કરવામાં આવેલી આગાહી મુજબ, 2026માં ભારતમાં સ્ટીલની માંગમાં 7.4% અને 2027માં 9.2% નો મજબૂત વધારો થવાની સંભાવના છે, જે વૈશ્વિક વૃદ્ધિ દર કરતાં ઘણો વધારે છે. આ સ્થાનિક માંગની મજબૂતી સાથે, ઉત્પાદનના ઇનપુટ ખર્ચમાં વધારો પણ સ્ટીલના ભાવને ટેકો આપી રહ્યો છે અને તેને ઉપર લઈ જઈ રહ્યો છે. આયર્ન ઓર (Iron Ore) ના ભાવમાં રિકવરી જોવા મળી છે, જેમાં ઓસ્ટ્રેલિયન ઓર માર્ચ મહિનામાં 6% વધ્યો છે, જેનું એક કારણ ખાણકામમાં ઇંધણના વધેલા ખર્ચ છે. ભારતમાં, NMDC એ એપ્રિલ મહિનામાં લમ્પ અને ફાઇન્સના ભાવમાં વધારો કર્યો છે. કોકિંગ કોલ (Coking Coal) ના ભાવ વર્ષ-દર-વર્ષ ઊંચા રહ્યા છે, તાજેતરના ઘટાડા છતાં, અને નોન-કોકિંગ કોલ (Non-coking Coal) ના ભાવ શિપિંગ અને સપ્લાય સમસ્યાઓને કારણે ઉછળી ગયા છે.

જોખમો અને ભવિષ્યનો અંદાજ

જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે સ્ટીલના ભાવમાં વર્તમાન ઉછાળો નોંધપાત્ર જોખમો ધરાવે છે. આ તેજી નક્કર માંગને બદલે અસ્થાયી પુરવઠા આંચકા (Supply Shocks) અને ભૌગોલિક પ્રીમિયમ (Geopolitical Premiums) થી વધુ પ્રેરિત જણાય છે. ભારતનો માંગનો દૃષ્ટિકોણ સકારાત્મક હોવા છતાં, તેનો વિકાસ વિશ્વના સૌથી મોટા સ્ટીલ ગ્રાહક ચીનના સંભવિત ઘટાડાને સરભર કરવા માટે પૂરતો નથી. ભૌગોલિક તણાવ પર ભાવ આધાર રાખવો અસ્થિર છે, કારણ કે કોઈપણ તણાવ ઘટાડાથી ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. આયર્ન ઓર અને કોલસા જેવા કાચા માલના ઊંચા ખર્ચ પણ સ્ટીલના ભાવને વધારવામાં ફાળો આપી રહ્યા છે, પરંતુ તેઓ પોતે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારો અને સપ્લાય ચેઇનમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે. એલ્યુમિનિયમમાં મજબૂતાઈ તાંબા (Copper) અને ઝીંક (Zinc) જેવી અન્ય બેઝ મેટલ્સમાં નબળાઈને છુપાવે છે, જે વ્યાપક કોમોડિટી સ્વાસ્થ્યને બદલે માત્ર પસંદગીયુક્ત બજાર શક્તિ સૂચવે છે. વર્લ્ડ સ્ટીલ એસોસિએશન (World Steel Association) દ્વારા 2026 માટે માત્ર 0.3% વૃદ્ધિનો અંદાજ, ફુગાવા અને ઊંચા વ્યાજ દરો જેવી વૈશ્વિક આર્થિક ચિંતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે વર્તમાન ભાવોની માંગથી વિસંગતતા દર્શાવે છે. આ સ્થિતિ જોખમી છે કારણ કે ભાવમાં થયેલો વધારો ભય અને ઊંચા ખર્ચને કારણે છે, વાસ્તવિક માંગ વૃદ્ધિને કારણે નહીં. તેથી, 2026 સુધી સ્ટીલ માર્કેટમાં સતત અસ્થિરતાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, જે ભૌગોલિક ઘટનાઓ, બદલાતા નૂર ખર્ચ અને કાચા માલના ભાવ પર નિર્ભર રહેશે. જ્યારે ભારત મજબૂત માંગનું કેન્દ્ર બનશે, ત્યારે વૈશ્વિક પુનઃપ્રાપ્તિ માટે આર્થિક સ્થિરતા અને સપ્લાય ચેઇન મુદ્દાઓનું નિરાકરણ જરૂરી બનશે.