NITI Aayog નો નવો રિપોર્ટ જણાવે છે કે ભારત 2035 સુધીમાં ટેલિકોમ ઇક્વિપમેન્ટની નિકાસ (Exports) હાલના $1 બિલિયનથી વધારીને $50 બિલિયન સુધી પહોંચાડી શકે છે. આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે આયાતી (Imported) પાર્ટ્સ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી પડશે અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મકતા લાવવી પડશે. આ પ્લાન હવે માત્ર એસેમ્બલીથી આગળ વધીને ઊંડાણપૂર્વકના ડોમેસ્ટિક મેન્યુફેક્ચરિંગ (Manufacturing) અને R&D પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
ભારતીય ટેલિકોમ સેક્ટરમાં મોટા ફેરફારની તૈયારી
NITI Aayog દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક નવા રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત 2035 સુધીમાં ટેલિકોમ હાર્ડવેર ક્ષેત્રે એક મોટું એક્સપોર્ટ હબ (Export Hub) બની શકે છે. આ રિપોર્ટનો અંદાજ છે કે દેશ ટેલિકોમ ઇક્વિપમેન્ટની નિકાસ $50 બિલિયન સુધી પહોંચાડી શકે છે. આ એક મોટો કૂદકો હશે, કારણ કે હાલમાં વાર્ષિક ટેલિકોમ ઇક્વિપમેન્ટની નિકાસ ફક્ત $0.6 બિલિયન થી $1 બિલિયન ની વચ્ચે છે.
ભારતમાં ભલે ટેલિકોમ યુઝર્સ (Subscribers) ની સંખ્યા મોટી હોય અને 5G ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) પણ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું હોય, પરંતુ હાર્ડવેર માર્કેટમાં મોટે ભાગે વિદેશી સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) પર નિર્ભરતા જોવા મળે છે. રિપોર્ટના આંકડા દર્શાવે છે કે 4G અને 5G એન્ટેના (Antennas) અને સિગ્નલ પ્રોસેસર (Signal Processors) જેવા 80% થી વધુ મહત્વપૂર્ણ ટેલિકોમ કમ્પોનન્ટ્સ (Components) ચીનથી આયાત કરવામાં આવે છે. આ નિર્ભરતા ટેલિકોમ ઉદ્યોગ માટે એક મોટી સ્ટ્રેટેજિક (Strategic) સમસ્યા છે અને તેના કારણે વૈશ્વિક ટેલિકોમ હાર્ડવેર નિકાસમાં ભારતનું યોગદાન ખૂબ જ ઓછું રહ્યું છે.
કોસ્ટ (Cost) અને વેલ્યુ એડિશન (Value Addition) નો તફાવત
નિકાસ વધારવામાં સૌથી મોટો અવરોધ ભારતીય ઉત્પાદકો (Manufacturers) સામે રહેલો સ્ટ્રક્ચરલ કોસ્ટ ડિસએડવાન્ટેજ (Cost Disadvantage) છે. NITI Aayogના મૂલ્યાંકન મુજબ, સ્થાનિક કંપનીઓ વૈશ્વિક સ્પર્ધકોની સરખામણીમાં 26% થી 29% સુધીના કોસ્ટ ડિસએડવાન્ટેજનો સામનો કરી રહી છે. વધુમાં, ભારતમાં હાલની મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રવૃત્તિ મોટે ભાગે લો-વેલ્યુ એસેમ્બલી (Low-value Assembly) સુધી સીમિત છે, જ્યાં ડોમેસ્ટિક વેલ્યુ એડિશન 20% થી ઓછું છે.
રોકાણકારો (Investors) અને ઉદ્યોગ જગત માટે, સાદી એસેમ્બલી અને વાસ્તવિક ઉત્પાદન વચ્ચેનો તફાવત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. $50 બિલિયન ના નિકાસ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવા માટે કમ્પોનન્ટ્સનું ઊંડાણપૂર્વકનું લોકલાઈઝેશન (Localization) જરૂરી બનશે. આનો અર્થ એ છે કે માત્ર આયાતી પાર્ટ્સને જોડવાથી આગળ વધીને બેઝબેન્ડ યુનિટ્સ (Baseband Units), ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ્સ (Optical Fiber Cables) અને માઇક્રોવેવ ટ્રાન્સમિશન ઇક્વિપમેન્ટ (Microwave Transmission Equipment) જેવા પાર્ટ્સના સંપૂર્ણ પાયે ઉત્પાદન યુનિટ્સ સ્થાપવા પડશે.
પોલિસી (Policy) અને સ્ટ્રેટેજિક (Strategic) આઉટલૂક (Outlook)
રિપોર્ટ ભારપૂર્વક જણાવે છે કે આ લાંબા ગાળાના લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટે માત્ર ફેક્ટરીઓ બનાવવી પૂરતી નથી, પરંતુ એક મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ (Ecosystem) બનાવવાની જરૂર છે. મુખ્ય ભલામણોમાં વૈશ્વિક ઓરિજિનલ ઇક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ (OEMs) સાથે ટેકનોલોજી પાર્ટનરશીપ (Technology Partnership) કરવી, ખાસ ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સ (Industrial Clusters) સ્થાપવા અને ટેસ્ટિંગ (Testing) તથા સર્ટિફિકેશન (Certification) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અપગ્રેડ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ સ્ટ્રેટેજી અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રોમાં સફળ થયેલી પહેલ જેવી જ છે, જેમ કે પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ્સ, જે પોલિસી સપોર્ટ દ્વારા કોસ્ટ ગેપને ભરીને ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે.
જોખમો (Risks) અને માર્કેટ મોનિટેરેબલ્સ (Market Monitorables)
જોકે આ લક્ષ્યાંક મહત્વાકાંક્ષી છે, પરંતુ તેને હાંસલ કરવાના માર્ગમાં નોંધપાત્ર એક્ઝિક્યુશન રિસ્ક (Execution Risks) રહેલા છે. સેક્ટરની સ્પર્ધાત્મકતા (Competitiveness) એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે સ્થાનિક કંપનીઓ કેટલી સફળતાપૂર્વક હાઈ-વેલ્યુ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં સંક્રમણ કરી શકે છે અને વિદેશી ઇનપુટ્સ (Inputs) પરની વધુ પડતી નિર્ભરતા ઘટાડી શકે છે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ડિસરપ્શન્સ (Global Supply Chain Disruptions), કાચા માલના ભાવમાં વધઘટ અને મોટા રોકાણ માટે લાંબા ગાળાના ભંડોળને આકર્ષિત કરવાની ક્ષમતા જેવા પરિબળો નિર્ણાયક રહેશે.
ટેલિકોમ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને અનુસરતા રોકાણકારો માટે, પોલિસીના અમલીકરણની ઝડપ અને કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં રોકાણનો વાસ્તવિક પ્રવાહ મુખ્ય મોનિટેરેબલ્સ રહેશે. જોકે આ રિપોર્ટથી તાત્કાલિક કોઈ શેર માર્કેટ ટ્રિગર (Stock Market Trigger) નથી, પરંતુ ટેલિકોમ ઇક્વિપમેન્ટ સેક્ટરની લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિ એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે કંપનીઓ એસેમ્બલી-આધારિત મોડેલોથી R&D-આધારિત, સ્થાનિક ઉત્પાદન તરફ કેટલી અસરકારક રીતે આગળ વધી શકે છે.