કેરળ બેટરી સ્ટોરેજ ફરજિયાત બનાવે છે; રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો સામે ખર્ચની અડચણો

સોલાર એનર્જી ઇન્ટિગ્રેશન માટે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) ફરજિયાત બનાવવામાં કેરળની નિર્ણાયક નીતિગત પહેલ, દેશભરમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાના ઉપયોગને મજબૂત કરવા માટેની ભારતની વિસ્તૃત રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચનાનું સ્થાનિક ઉદાહરણ છે. જ્યારે આ આદેશ સૌર ઊર્જાની સહજ અનિયમિતતાને ઉકેલવાનો હેતુ ધરાવે છે, ત્યારે તે દેશભરમાં આવી તકનીકોના સ્કેલ-અપને પડકારતી સતત આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ અને મટિરિયલ નિર્ભરતાઓ પર પ્રકાશ પાડે છે. રાજ્યનું આ પગલું સ્ટોરેજમાં તાત્કાલિક રોકાણને પ્રોત્સાહન આપે છે, બજાર પરિપક્વ થાય તે પહેલાં અપનાવવાની ગતિને વેગ આપે છે.

નિયમનકારી આદેશો અને આર્થિક સંઘર્ષ

કેરળ સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી બોર્ડ (KSEB) હવે નવી રહેણાંક, ઔદ્યોગિક અને કૃષિ સૌર ઊર્જા જોડાણોમાં બેટરી સ્ટોરેજનો સમાવેશ ફરજિયાત કરી રહ્યું છે. 10 કિલોવોટ (kW) થી વધુની રૂફટોપ સિસ્ટમ્સ માટે 10% બેટરી સ્ટોરેજ હોવું આવશ્યક છે, જે 15 થી 20 kW ની સિસ્ટમ્સ માટે 20% સુધી વધે છે, અને 2027 પછી 5 kW જેવી નાની સિસ્ટમ્સ પર પણ આદેશો લંબાવવાની યોજના છે. આ નીતિને ગ્રોસ મીટરિંગ મિકેનિઝમ દ્વારા પૂરક બનાવવામાં આવી છે, જે બેટરી સ્ટોરેજ ધરાવતા ગ્રાહકોને ઉન્નત ટેરિફ ઓફર કરે છે, જે અપનાવટને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી છે. જોકે, FY26 માટેના ઇકોનોમિક સર્વેએ સ્પષ્ટપણે મટિરિયલ ઇન્ટેન્સિટી અને ઊર્જા સંગ્રહ તકનીકો સાથે સંકળાયેલ ઉચ્ચ મૂડી ખર્ચને નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોના વધુ ઉપયોગ માટે નોંધપાત્ર અવરોધો તરીકે ઓળખ્યા છે. આ એક સંભવિત અંતર બનાવે છે જ્યાં નીતિગત આદેશો ઘણા ગ્રાહકો અને વ્યવસાયો માટે આર્થિક શક્યતાઓને પાર કરી જાય છે, જેનાથી ગ્રીડ નિકાસ વધુ વ્યવહારુ, જોકે ઓછો શ્રેષ્ઠ, ઉપયોગ બની જાય છે.

રાષ્ટ્રીય આકાંક્ષાઓ અને સહાયક પદ્ધતિઓ

રાષ્ટ્રીય સ્તરે, કેન્દ્ર સરકારે ઊર્જા સંગ્રહ સિસ્ટમ્સ (ESS) ને મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરીકે ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપી છે, જે વિશિષ્ટ ધિરાણ (specialized financing) સુધીની પહોંચને સરળ બનાવે છે. ભારતના ઊર્જા સંગ્રહ ક્ષમતા લક્ષ્યાંક નોંધપાત્ર છે, સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) FY30 સુધીમાં લગભગ 336 ગીગાવોટ-કલાક (GWh) અને FY32 સુધીમાં 411 GWh ની જરૂરિયાતનો અંદાજ લગાવે છે, જેથી નવીનીકરણીય ઊર્જાનું વિશ્વસનીય એકીકરણ સુનિશ્ચિત થઈ શકે. આ મહત્વાકાંક્ષી વૃદ્ધિને સમર્થન આપવા માટે, ભારતે અનેક મુખ્ય પહેલ શરૂ કરી છે. માર્ચ 2024 અને જૂન 2025 થી કાર્યરત બે વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) યોજનાઓ, લગભગ 43 GWh BESS જમાવટને સમર્થન આપી રહી છે. વધુમાં, ₹18,100 કરોડની પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજના એડવાન્સ્ડ કેમિસ્ટ્રી સેલ (ACC) ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જેમાં 10 GWh ખાસ કરીને ગ્રીડ-સ્કેલ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ માટે આરક્ષિત છે. આ પગલાં રોકાણને ડી-રિસ્ક કરવાનું અને ખર્ચ ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જોકે કિંમત સમાનતા સુધીની મુસાફરી લાંબી છે. સ્થાપિત ભારતીય વીજ ઉત્પાદન કંપનીઓ માટે સરેરાશ P/E ગુણોત્તર સામાન્ય રીતે 15-20x ની રેન્જમાં હોય છે, જે એક પરિપક્વ બજાર દર્શાવે છે, જ્યારે નવી નવીનીકરણીય ઊર્જા અથવા સ્ટોરેજ-કેન્દ્રિત સંસ્થાઓ જો સંભવિત વૃદ્ધિ મજબૂત હોય તો ઊંચા ગુણોત્તર પ્રાપ્ત કરી શકે છે, જોકે ઘણીવાર ઊંચા રોકાણના જોખમ સાથે. ઐતિહાસિક રીતે, સમાન નીતિગત જાહેરાતોએ ઘણીવાર ક્ષેત્રના શેરોને ટૂંકા ગાળાનો વેગ આપ્યો છે, પરંતુ સતત લાભો પ્રોજેક્ટ્સની આર્થિક શક્યતા અને અમલીકરણ પર નિર્ણાયક રીતે આધાર રાખે છે.

ભાવિ માર્ગ અને બજાર સંકેતો

વિશ્લેષકો સામાન્ય રીતે ભારતના ઊર્જા સંગ્રહ ક્ષેત્રને આશાવાદ સાથે જુએ છે, નવીનીકરણીય ઊર્જાના લક્ષ્યોને પહોંચી વળવા માટે ગ્રીડ-સ્કેલ સ્ટોરેજની અનિવાર્ય જરૂરિયાતને ઓળખે છે. જોકે, ઉચ્ચ મૂડી ખર્ચ અને લિથિયમ અને કોબાલ્ટ જેવી કાચી સામગ્રીની કિંમતોમાં અસ્થિરતા અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. જ્યારે વૈશ્વિક બેટરી ખર્ચ લાંબા ગાળે ઘટતો રહ્યો છે, ત્યારે વ્યાપક ગ્રાહક અપનાવટ માટે તાત્કાલિક ખર્ચ-અસરકારકતા એક પડકાર છે. ભારતીય બજારનો માર્ગ સંભવતઃ ખર્ચ ઘટાડવામાં, સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવામાં અને ઊર્જા સંગ્રહ તકનીકોમાં નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં આ સહાયક યોજનાઓની અસરકારકતા દ્વારા આકાર પામશે. સફળતા નિયમનકારી પ્રેરણા અને હિસ્સેદારો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવા પર નિર્ભર રહેશે, સંભવિતપણે એક વિભાજિત બજાર બનાવશે જ્યાં નીતિ-સંચાલિત જમાવટ ધીમી, ખર્ચ-સભાન અપનાવટ સાથે સહ-અસ્તિત્વમાં રહેશે.