ભારતીય GDPની ગણતરીમાં મોટો સુધારો: સરકારી અભ્યાસમાં અનૌપચારિક કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટરના ચોક્કસ આંકડા જાહેર

અનૌપચારિક કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટર માટે નવા ડેટા

ભારતના આંકડા મંત્રાલય દ્વારા જુલાઈથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલા એક પાયલોટ અભ્યાસમાં અનૌપચારિક (unincorporated) કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટરના વિસ્તૃત આર્થિક આંકડા મેળવવામાં આવ્યા છે. આ અભ્યાસ મુજબ, પ્રતિ સ્થાપના (establishment) ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) ₹7.98 લાખ અને વાર્ષિક ઉત્પાદન (output) ₹16.25 લાખ રહેવાનો અંદાજ છે. તમિલનાડુએ પ્રતિ સ્થાપના સૌથી વધુ ₹24.7 લાખ GVA નોંધાવ્યો હતો, ત્યારબાદ કર્ણાટક અને ઝારખંડ ₹11.9 લાખ સાથે રહ્યા હતા. આ ગહન માહિતી રાષ્ટ્રીય આર્થિક સૂચકાંકો, ખાસ કરીને દેશના ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP)ની ગણતરીઓને સુધારવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

રોજગારી અને ઓપરેશન્સની વિગતો

અભ્યાસમાં લગભગ 10.27 લાખ કન્સ્ટ્રક્શન સ્થાપનાઓ અને પાયલોટ દરમિયાન સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ 98.54 લાખ પરિવારો જોવા મળ્યા. સરેરાશ, અનૌપચારિક કન્સ્ટ્રક્શન ફર્મ્સમાં લગભગ પાંચ કામદારો રોજગારી મેળવી રહ્યા હતા, જેમાં 77% નિયમિતપણે મજૂરોની ભરતી કરતા હતા. પ્રતિ સ્થાપના કામદારોની સરેરાશ સંખ્યા 4.8 હતી, જે શહેરી વિસ્તારો (5.5 કામદારો)માં ગ્રામીણ વિસ્તારો (4.5 કામદારો) કરતાં વધુ હતી. પ્રતિ સ્થાપના સ્થિર અસ્કયામતો (fixed assets) ₹5.21 લાખ અને બાકી લોન ₹1.4 લાખ હતી.

રાષ્ટ્રીય GDPની ગણતરીઓ અને અનૌપચારિક ક્ષેત્ર

જ્યારે આ પાયલોટ સ્ટડી અનૌપચારિક સેગમેન્ટની આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરે છે, ત્યારે ભારતીય કન્સ્ટ્રક્શન ઉદ્યોગ મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવી રહ્યો છે, જેમાં FY2025માં GVAમાં 7.0-7.5% નો વધારો થવાની ધારણા છે. FY2024માં એકંદર કન્સ્ટ્રક્શન GVAમાં 9.9% નો વધારો થયો હતો. અનૌપચારિક ક્ષેત્ર, જે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો છે, તે અનેક પડકારોનો સામનો કરે છે. ભારતના 90% થી વધુ કન્સ્ટ્રક્શન વર્કફોર્સ અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં છે, જે ઘણીવાર ઓછું વેતન અને ઉત્પાદકતા ધરાવે છે. ભારતનો GDP અંદાજ સર્વેક્ષણો અને 'ઇફેક્ટિવ લેબર ઇનપુટ' (ELI) જેવી ચોક્કસ પદ્ધતિઓ દ્વારા અનૌપચારિક અર્થતંત્રને સમાવે છે. આ પાયલોટ સ્ટડીમાંથી મળેલા ડેટા, વાસ્તવિક કાર્યકારી આંકડા પૂરા પાડીને આ અંદાજોની ચોકસાઈ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

ખર્ચની પદ્ધતિઓ અને ભંડોળ

ઈંટો, સિમેન્ટ અને લોખંડ/સ્ટીલ જેવી સામગ્રીઓ સ્થાપનાઓ માટે કુલ ખર્ચના લગભગ અડધા અને પરિવારો માટે લગભગ 60% હતી. મોટાભાગનું ભંડોળ પોતાની આવક (પરિવારો માટે 97%, ખર્ચના 77%) માંથી આવ્યું હતું. સંસ્થાકીય લોનનો ઉપયોગ 21% પરિવારો દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો, જે તેમના ખર્ચના 17% ને આવરી લે છે, જેમાં ગ્રામીણ વિસ્તારો (23%) શહેરી વિસ્તારો (13%) કરતાં વધુ પહોંચ ધરાવે છે. આ વ્યાપક ક્ષેત્રની માંગ માટે સરકારી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર ભારે નિર્ભરતાથી વિપરીત છે. નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) ઘણીવાર મોટા પ્રોજેક્ટ્સને ફાઇનાન્સ કરે છે, જેમાં વ્યાજ દર બેંક લોન કરતાં સામાન્ય રીતે વધુ હોય છે. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફાઇનાન્સિંગમાં નોંધપાત્ર અંતર હજુ પણ યથાવત છે.

ઉત્પાદકતાના પડકારો અને અનૌપચારિકતાના જોખમો

કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટર (2025માં 7.1%) માટે મજબૂત એકંદર વૃદ્ધિના અનુમાનો છતાં, શ્રમ ઉત્પાદકતા (labor productivity) એક મુખ્ય ચિંતાનો વિષય છે, જે 2019 થી સ્થિર રહી છે. અનૌપચારિક ક્ષેત્રનું સ્વરૂપ, જ્યાં મોટાભાગના કામદારો રોજગારી મેળવે છે, આ મુદ્દાને વધુ ગંભીર બનાવે છે. આ કામદારો ઘણીવાર અનિયમિત આવક, મોડા પગાર અને મર્યાદિત સામાજિક સુરક્ષાનો સામનો કરે છે. ભલે આ ક્ષેત્ર નોંધપાત્ર રોજગારી પૂરી પાડે છે, લગભગ આ બધી નોકરીઓ અસ્થિર અને ઓછી ઉત્પાદકતાવાળી ગણાય છે. વધુમાં, નવા બાંધકામ સાધનોએ સ્ટેજ V ધોરણોને પૂર્ણ કરવા પડશે, જે માંગને અસર કરી શકે છે. નાના ફર્મ્સ માટે ઓછા ઔપચારિક ભંડોળ પર નિર્ભરતા મોટી કન્સ્ટ્રક્શન કંપનીઓની સરખામણીમાં નબળાઈઓ ઊભી કરે છે.

ભવિષ્યનું દૃષ્ટિકોણ અને ડેટાની ભૂમિકા

વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટર વૃદ્ધિ ચાલુ રાખશે, જેમાં FY2026માં ઓપરેટિંગ આવક 8-10% વધવાનો અંદાજ છે. આ બજાર 2030 સુધીમાં આશરે INR 39.10 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાની આગાહી છે. આ પાયલોટ સ્ટડીના પરિણામો, ભારતના GDP ફ્રેમવર્કની અંદર કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટર માટે મુખ્ય આર્થિક સૂચકાંકોનો અંદાજ લગાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ડેટાને સુધારવા માટે નિર્ણાયક છે. રાષ્ટ્રીય આર્થિક ઉત્પાદનની વધુ સચોટ ચિત્ર મેળવવા માટે અનૌપચારિક અર્થતંત્રમાંથી વિગતવાર આંકડા આવશ્યક છે.