Whalesbook
વિકાસની વિશાળ સંભાવના અને નિકાસ:
McKinsey & Companyના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિકલ ઇક્વિપમેન્ટનું ઘરેલું ઉત્પાદન 2035 સુધીમાં $195 બિલિયન થી $235 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. આ 2025ના અંદાજિત $50 બિલિયન કરતાં નોંધપાત્ર વધારો છે. આયાત પર નિર્ભરતા 2020માં 22% હતી જે 2025માં 33% સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. જો આ બાબતે પગલાં લેવામાં ન આવે, તો 2035 સુધીમાં આ નિર્ભરતા 70% થી વધી શકે છે, જેના કારણે $130 બિલિયનથી વધુનો ઉત્પાદન ખાદ્ય સર્જાઈ શકે છે. આ ખતરાને ટાળવા માટે, પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, બેટરી, સોલાર PV અને સબ-કોમ્પોનેન્ટ્સની ઘરેલું ઉત્પાદન ક્ષમતા પાંચ ગણી વધારવી પડશે.
વિકાસ અને નિકાસની તકો:
ભારતીય ઇલેક્ટ્રિકલ ઇક્વિપમેન્ટ સેક્ટર વાર્ષિક 11% થી 13% ના દરે વિકાસ કરશે તેવી અપેક્ષા છે. આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ વધતી ઇલેક્ટ્રિફિકેશન, રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy) ના લક્ષ્યાંકો અને પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સની માંગ છે. દેશ વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્પાદન અને નિકાસમાં અગ્રણી બનવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. 2035 સુધીમાં નિકાસ $60 બિલિયન થી વધી શકે છે, જે ઘરેલું વપરાશના લક્ષ્યાંકો $170 બિલિયન થી $205 બિલિયન ને ટેકો આપશે. પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, બેટરી, સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક (PV) સેલ અને મોડ્યુલ, અને ઇલેક્ટ્રિકલ સબ-કોમ્પોનેન્ટ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન અને નિકાસ વૃદ્ધિ માટે મોટી તકો રહેલી છે. 2035 સુધીમાં ભારત વૈશ્વિક સોલાર PV નિકાસમાં 7.5% થી વધુ હિસ્સો મેળવી શકે છે. 2024 માં, ટ્રાન્સફોર્મરની નિકાસ એકલા $3.33 બિલિયન સુધી પહોંચી હતી, જેના કારણે ભારત 10મું સૌથી મોટું વૈશ્વિક નિકાસકાર બન્યું. મુખ્ય ખરીદદારોમાં યુ.એસ. (U.S.), યુ.કે. (U.K.) અને નેધરલેન્ડ્સ (Netherlands) નો સમાવેશ થાય છે.
આયાત પર નિર્ભરતાનો પડકાર:
વિકાસની સંભાવનાઓ હોવા છતાં, આયાત પર નિર્ભરતા 2020 માં 22% થી વધીને 2025 માં 33% થવાની ધારણા છે. McKinsey ચેતવણી આપે છે કે જો કોઈ નક્કર પગલાં લેવામાં ન આવે તો 2035 સુધીમાં આ નિર્ભરતા 70% થી વધી શકે છે, જેના પરિણામે $130 બિલિયન થી વધુનો ઉત્પાદન ખાદ્ય સર્જાઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિને ટાળવા માટે, પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, બેટરી, સોલાર PV અને સબ-કોમ્પોનેન્ટ્સની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં પાંચ ગણો વધારો કરવો જરૂરી છે. જમીન સંપાદનમાં વિલંબ, કુશળ કામદારોનો અભાવ અને ધીમી ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયા જેવી સમસ્યાઓ સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં અવરોધ ઊભો કરી રહી છે.
તકો અને વૈશ્વિક સ્થાન:
પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને બેટરી ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર સ્થાનિકીકરણની તકો રહેલી છે. 2035 સુધીમાં ફક્ત પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સની સ્થાનિક માંગ $17 બિલિયન થી વધી જવાની ધારણા છે. સોલાર PV ક્ષેત્ર પણ ભારતને તેની વૈશ્વિક નિકાસ હિસ્સો વધારવા માટે મોટી તક પૂરી પાડે છે. વૈશ્વિક સ્તરે, ઇલેક્ટ્રિકલ ઇક્વિપમેન્ટ માર્કેટ 2035 સુધીમાં $2.82 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા છે, જેમાં એશિયા પેસિફિક (Asia Pacific) પ્રભુત્વ ધરાવશે. 2025 થી 2030 દરમિયાન ભારતનો અંદાજિત વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર 15.9% મજબૂત છે, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં તેનો વર્તમાન હિસ્સો 2% થી ઓછો છે, જે ચીનના લગભગ 30% થી ઘણો પાછળ છે.
જોખમો અને નબળાઈઓ:
આયાત પર વધતી નિર્ભરતા એ મુખ્ય જોખમ છે, જે મોટા ઉત્પાદન ટૂંકાણનું કારણ બની શકે છે. ઉદ્યોગને અપૂરતી પરીક્ષણ સુવિધાઓ અને પરિવહન નેટવર્ક જેવી માળખાકીય સમસ્યાઓનો પણ સામનો કરવો પડે છે. કુશળ ટેકનિકલ કામદારોની અછત અને ધીમી ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયા પણ અવરોધો છે. જ્યારે ભારતના સોલાર મોડ્યુલની નિકાસ વધી રહી છે, ત્યારે આયાતી સોલાર સેલ અને અપસ્ટ્રીમ ઉત્પાદનમાં બોટલનેક (bottleneck) ની નિર્ભરતા યથાવત છે. વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રિકલ ઇક્વિપમેન્ટ નિકાસમાં ચીનનું વર્ચસ્વ ભારત માટે સ્પર્ધાત્મક પડકાર રજૂ કરે છે.
ભવિષ્યનું દૃશ્ય:
McKinsey સૂચવે છે કે સંકલિત પ્રયાસો દ્વારા, ભારત મુખ્ય વીજળી ગ્રાહક બનવાથી સક્ષમ ટેકનોલોજીમાં મુખ્ય વૈશ્વિક ખેલાડી બની શકે છે. ક્ષેત્રનો 11-13% વાર્ષિક વિકાસ 2035 સુધી ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે. ટ્રાન્સફોર્મર માર્કેટ પર વિશ્લેષકો સકારાત્મક છે, અને કેટલીક ભારતીય કંપનીઓને 'સ્ટ્રોંગ બાય' (Strong Buy) રેટિંગ મળ્યું છે. ગ્રીડ આધુનિકીકરણ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસમાં સતત રોકાણ ભવિષ્યની વૃદ્ધિ માટે મજબૂત આધાર પૂરો પાડે છે, જો આયાત નિર્ભરતાના મુદ્દાને ઉકેલવામાં આવે તો.