Whalesbook
આ બજેટ 2026-27 મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે દેશના સતત આર્થિક વિકાસ માટે ચાવીરૂપ માનવામાં આવે છે. સરકારે કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (Capex) માં મોટો વધારો કરીને તેને ₹11.21 લાખ કરોડ થી વધારીને ₹12.2 લાખ કરોડ કર્યું છે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક વેપારમાં વધી રહેલા અવરોધો અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે ઉદ્યોગોને સ્થિરતા અને વિશ્વસનીયતા પ્રદાન કરશે. આ નીતિ ફક્ત કામચલાઉ પ્રોત્સાહનો પર આધારિત નથી, પરંતુ એક વ્યાપક ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા પર ભાર મૂકે છે, જેમાં વિશ્વસનીય સપ્લાય, કાર્યક્ષમ લોજિસ્ટિક્સ, કુશળ માનવબળ અને સરળ ફાઇનાન્સિંગનો સમાવેશ થાય છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે, બજેટમાં ટેક્સ સુધારા અને કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના તર્કસંગતિકરણ (rationalization) જેવા પગલાં લેવાયા છે. બાયોફાર્મા સેક્ટર માટે, જે એક મહત્વપૂર્ણ 'સનરાઇઝ ઇન્ડસ્ટ્રી' તરીકે ઓળખાય છે, તેને 'બાયોફાર્મા શક્તિ' (Biopharma SHAKTI) પહેલ હેઠળ આગામી પાંચ વર્ષમાં ₹10,000 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ પહેલ બાયોલોજિક્સ અને બાયોસિમિલર્સમાં ક્ષમતા નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે પણ ગતિ લાવવા માટે, ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) ને ISM 2.0 માં અપગ્રેડ કરાયું છે, જે ફેબ્રિકેશન અને એસેમ્બલીથી આગળ વધીને ઇક્વિપમેન્ટ, મટીરીયલ્સ અને ડિઝાઇનને પણ આવરી લેશે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS) કોર્પસમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરીને તેને ₹40,000 કરોડ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યો છે.
આધુનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે જરૂરી પ્રિસિઝન એન્જિનિયરિંગ પર ભાર મૂકતાં, બજેટમાં હાઇ-ટેક ટૂલ રૂમ્સ અને બાંધકામ તથા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇક્વિપમેન્ટ માટે એક નવી યોજના રજૂ કરવામાં આવી છે. આ પગલાં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદકતા માટે મહત્વપૂર્ણ એવા કેપિટલ ગુડ્સ (capital goods) ને મજબૂત બનાવશે. લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઇન સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને, કન્ટેનર મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે ખાસ જોગવાઈ કરાઈ છે. આ ઉપરાંત, ફ્રેટ કોરિડોર, વોટરવેઝ અને કોસ્ટલ શિપિંગ જેવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે સુધારાઓ દ્વારા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરાયો છે. ખાનગી મૂડીને આકર્ષવા માટે ઇન્ફ્રા પ્રોજેક્ટ્સના બાંધકામ-તબક્કાના જોખમને ઘટાડવા માટે પણ એક માળખું (framework) રજૂ કરાયું છે.
રોજગારીનો મોટો સ્ત્રોત એવા ટેક્સટાઇલ સેક્ટરને પણ આધુનિક બનાવવા પર ધ્યાન અપાયું છે. તેમાં ફાઇબર, ક્લસ્ટર આધુનિકીકરણ, સસ્ટેઇનેબિલિટી અને સ્కిલિંગ જેવા પાસાઓને આવરી લેવાશે, જેથી વૈશ્વિક સ્તરે તેની સ્પર્ધાત્મકતા વધી શકે. નાના શહેરોમાં ઉત્પાદનને રાષ્ટ્રીય અને નિકાસ બજારો સાથે જોડવા માટે, જૂના ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સને અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે. ઉત્પાદન પહેલોને પૂરક બનાવવા માટે, ફાઇનાન્સિયલ આર્કિટેક્ચરમાં પણ સુધારા કરાયા છે. ટ્રેડ રિસીવેબલ્સ ડિસ્કાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ (TReDS) દ્વારા રિસીવેબલ્સ ફાઇનાન્સિંગ, ક્રેડિટ ગેરંટી અને સિક્યોરિટીઝેશન જેવા સુધારાઓ નાના ઉત્પાદકો માટે વર્કિંગ કેપિટલની અછતને દૂર કરશે અને રોકડ પ્રવાહને વેગ આપશે.
ભારતનું મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે, નોંધપાત્ર પરિવર્તન દર્શાવ્યું છે અને તે ઝડપથી વિકસતી નિકાસ શ્રેણી બની ગયું છે. ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સમાં ભારતનો રેન્ક સુધર્યો છે. જોકે, નવીનતાને મોટા પાયે ઉત્પાદનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં હજુ પણ પડકારો છે. ઐતિહાસિક રીતે, ભારતીય ઔદ્યોગિક નીતિ રાજ્ય-કેન્દ્રિત વિકાસમાંથી ઉદારીકરણ તરફ વિકસિત થઈ છે. વર્તમાન બજેટનો અભિગમ ઇકોસિસ્ટમ નિર્માણ અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્ર વિકાસને પ્રાધાન્ય આપીને આ ઉત્ક્રાંતિ ચાલુ રાખે છે. વૈશ્વિક આર્થિક વાતાવરણ જટિલ રહેવાની શક્યતા છે, જેમાં વેપાર નીતિમાં અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવનો સમાવેશ થાય છે. આવા સમયે, એક મજબૂત ઘરેલું મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝ હોવું અત્યંત આવશ્યક છે.