નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ભારતની સ્ટીલ ક્ષમતા વધારીને **604 મિલિયન ટન** સુધી પહોંચાડવાનો રોડમેપ જાહેર કર્યો છે. આ આયોજનમાં ગ્રીન એનર્જી અને સ્પેશિયાલિટી સ્ટીલ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, પરંતુ **92%** કોકિંગ કોલની આયાત પર નિર્ભરતા એક મોટો પડકાર છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે 12 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતે આયોજિત વર્લ્ડ સ્ટીલ એસોસિએશનની જનરલ એસેમ્બલીમાં આ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકની જાહેરાત કરી છે. ભારત હાલમાં જે રીતે વિકાસ કરી રહ્યું છે, તેને જોતા 2047 સુધીમાં સ્ટીલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 604 મિલિયન ટન સુધી પહોંચાડવાનો રોડમેપ તૈયાર કરાયો છે.
આર્થિક વૃદ્ધિ અને વપરાશની તક
વર્તમાન સમયમાં ભારતનો માથાદીઠ સ્ટીલ વપરાશ 109 કિલોગ્રામ છે, જે વૈશ્વિક સરેરાશ 209 કિલોગ્રામ કરતા ઘણો ઓછો છે. સરકાર આ ગેપને ઘટાડવા માંગે છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં સરકારે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને બાંધકામ ક્ષેત્રે ₹12.2 લાખ કરોડનું મૂડી રોકાણ (Capex) નક્કી કર્યું છે, જે સ્ટીલની માંગ માટે મુખ્ય ચાલક બળ સાબિત થશે.
ટેકનોલોજી અને પ્રોત્સાહન
સ્પેશિયાલિટી સ્ટીલના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે ₹6,300 કરોડની Production Linked Incentive (PLI) સ્કીમ અમલમાં મૂકી છે. આનાથી ભારતીય કંપનીઓ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં વધુ મજબૂત રીતે જોડાઈ શકશે.
મોટા પડકારો
આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે રસ્તા એટલા સરળ નથી:
- ગ્રીન સ્ટીલ: કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવું એ વૈશ્વિક સ્તરે અનિવાર્ય છે, પરંતુ હાઇડ્રોજન-આધારિત ઉત્પાદન અત્યારે ખૂબ જ મોંઘું છે.
- કોકિંગ કોલ: ભારત તેની જરૂરિયાતના 92% જેટલો કોકિંગ કોલ આયાત કરે છે, જે ગ્લોબલ પ્રાઈસ વોલેટાલિટી અને સપ્લાય ચેઈન જોખમો સામે ઉદ્યોગને ખુલ્લો પાડે છે.
આગામી સમયમાં રોકાણકારો 'નેશનલ સ્ટીલ પોલિસી વિઝન 2047' હેઠળ થતી કામગીરી અને કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન પર નજર રાખશે.