ભારત સરકારે ડેકોમિશન્ડ (નિવૃત્ત) જહાજોમાંથી મળતા સ્ટીલનો ઘરેલુ ઉત્પાદનમાં ઉપયોગ વધારવા માટે **૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬** ના રોજ એક ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી છે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં સ્ટીલના સ્ક્રેપની અછતને પહોંચી વળવાનો અને ઔદ્યોગિક વિકાસને વેગ આપવાનો છે.
કેન્દ્ર સરકારે ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ નિવૃત્ત જહાજોમાંથી મેળવેલા સ્ટીલને મુખ્ય ઔદ્યોગિક સપ્લાય ચેઈનમાં સામેલ કરવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સ્ટીલ મંત્રાલય, ભારે ઉદ્યોગ મંત્રાલય અને બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયના મંત્રીઓએ સાથે મળીને તે નિયમનકારી અવરોધો દૂર કરવા ચર્ચા કરી, જે અત્યાર સુધી સેકન્ડરી સ્ટીલને ભારે ઉત્પાદન અને બાંધકામ ક્ષેત્રે વાપરતા રોકતા હતા.\n\nભારતે ૨૦૨૫ માં વૈશ્વિક શિપ રિસાયકલિંગ માર્કેટમાં ૩૫.૪% હિસ્સો મેળવીને પોતાનું સ્થાન મજબૂત કર્યું છે. આ સામગ્રીના ઉપયોગને કાયદેસર બનાવીને સરકાર કાચા લોખંડ (Raw Ore) પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સર્ક્યુલર ઈકોનોમીને મજબૂત કરવા માંગે છે.\n\n### ક્વોલિટી સ્ટાન્ડર્ડ્સ દ્વારા સપ્લાયમાં વધારો\n\nબેઠકમાં સૌથી મોટો પડકાર રિસાયકલ સ્ટીલની ગુણવત્તાનો હતો. હાલમાં, જહાજ તોડવાના યાર્ડમાંથી મળતા સ્ટીલનો માત્ર ૨૫% હિસ્સો જ ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું ગણાય છે જે ભારે ઔદ્યોગિક કામકાજમાં વાપરી શકાય. સરકાર હવે બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ સાથે મળીને આના નવા ધોરણો નક્કી કરી રહી છે જેથી તેનું સ્ટ્રક્ચરલ પ્રોજેક્ટ્સમાં સુરક્ષિત રીતે ઉપયોગ થઈ શકે.\n\n### ડોમેસ્ટિક સ્ક્રેપની અછત નિવારવાનો પ્રયાસ\n\nભારતીય ઉદ્યોગો વાર્ષિક અંદાજે ૪૧ મિલિયન ટન ફેરસ સ્ક્રેપ વાપરે છે, જ્યારે દેશમાં ઉત્પાદન માત્ર ૩૨ મિલિયન ટન જેટલું જ થાય છે. આ ખાઈને પૂરવા માટે સરકાર ગુજરાત મેરીટાઈમ બોર્ડ જેવા મોટા હબ્સના માધ્યમથી પ્રોસેસિંગને વધુ સરળ બનાવી રહી છે.\n\nઆ પ્રોજેક્ટ 'Ship-breaking Credit Note Scheme' સાથે જોડાયેલ છે, જેમાં જહાજના માલિકોને સ્ક્રેપના મૂલ્યના ૪૦% જેટલું પ્રોત્સાહન મળે છે. આ ક્રેડિટનો ઉપયોગ ભારતીય યાર્ડ્સમાં નવા જહાજો બનાવવા માટે થઈ શકે છે.\n\n### પડકારો અને માર્કેટ રિસ્ક\n\nરોકાણકારોએ એ નોંધવું જરૂરી છે કે ગ્લોબલ સ્ટીલ સ્ક્રેપના ભાવ અને ફોરેન એક્સચેન્જ રેટમાં થતા ફેરફારોની અસર આ સેક્ટર પર સીધી પડે છે. ઉપરાંત, હોંગકોંગ ઈન્ટરનેશનલ કન્વેન્શન જેવા કડક પર્યાવરણીય નિયમોને કારણે યાર્ડ્સનો ખર્ચ પણ વધ્યો છે. હવે બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવનાર નવા ગુણવત્તાયુક્ત બેન્ચમાર્ક આ ક્ષેત્રની ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરશે.