Whalesbook
ભારતીય વેપાર નીતિમાં સમાનતા પર ભાર
ભારત હવે વેપારમાં સમાનતા લાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. દેશ સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક ભાગીદારીને એવી દિશા આપવા માંગે છે જે ભારતના હિતમાં હોય.
CEPA કરાર પર પ્રશ્નાર્થ
ભારતના વેપાર મંત્રીએ સાઉથ કોરિયા સાથેના કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ (CEPA) ની તીખી ટીકા કરી છે. તેમણે આ કરારને 'ભારત વિરુદ્ધ નબળી રીતે વાટાઘાટ થયેલો અને અસંતુલિત કરાર' ગણાવ્યો છે. જોકે દ્વિપક્ષીય વેપાર વધ્યો છે, પરંતુ કોરિયાથી થતી આયાત વધુ ઝડપથી વધી છે, જેના કારણે વેપાર ખાધ (trade deficit) વધી છે. 2010માં થયેલો CEPA કરાર હાલના સમયને અનુરૂપ નથી.
પુનઃવાટાઘાટ અને સમયમર્યાદા
આ કરારની પુનઃવાટાઘાટ (Renegotiations) 2015માં શરૂ થઈ હતી અને અત્યાર સુધીમાં તેના અગિયાર (11) રાઉન્ડ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે. તેમાં વેપાર અવરોધો અને મૂળ નિયમો (origin rules) જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. આ વાટાઘાટો 2027ની મધ્ય સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારત અને કોરિયા વચ્ચે વધુ સંતુલિત આર્થિક સંબંધ સ્થાપવાનો છે.
સ્ટીલ રોકાણનો ઉપયોગ
ભારત હવે મોટા ઔદ્યોગિક રોકાણોનો ઉપયોગ બજાર પહોંચ (market access) મેળવવા માટે કરી રહ્યું છે. આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ JSW Steel અને સાઉથ કોરિયાની POSCO વચ્ચે થયેલી 50:50 ની સંયુક્ત સાહસ (Joint Venture) છે. આ બંને કંપનીઓ ઓડિશામાં એક મોટું સ્ટીલ પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે ₹35,000 કરોડનું રોકાણ કરશે. આ રોકાણ કોરિયન કંપનીઓ માટે બજારમાં વધુ સારી પહોંચ અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાની ભારતીય માંગને સમર્થન આપે છે.
વેપાર અવરોધો અને સ્પર્ધાની ચિંતાઓ
મોહનદાસ પૈ જેવા નિષ્ણાતોએ કોરિયાની બજાર નીતિઓને 'શિકારી' ગણાવી છે અને કહ્યું છે કે તે કોરિયન કંપનીઓને વધુ પડતું રક્ષણ આપે છે. ઓટોમોટિવ પાર્ટ્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને કૃષિ જેવા ક્ષેત્રોમાં હાલના અવરોધો વેપાર ખાધને વધારવામાં ફાળો આપી રહ્યા છે. પુનઃવાટાઘાટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આ વેપાર અવરોધોને દૂર કરવાનો છે.
જોખમો અને ભાવિ આઉટલૂક
CEPA વાટાઘાટોમાં ખરેખર બજાર પહોંચમાં સમાનતા મેળવવી એક મોટો પડકાર છે. કોરિયા દ્વારા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં છૂટછાટો આપવી ઐતિહાસિક રીતે મુશ્કેલ રહી છે. JSW-POSCOનું ₹35,000 કરોડનું રોકાણ સકારાત્મક પગલું છે, પરંતુ મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ, ખર્ચ વધવા અને નિયમનકારી અવરોધો જેવા જોખમો રહેલા છે. જો ભૂતકાળની સંરક્ષણવાદી પદ્ધતિઓનો ઉકેલ નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં વેપાર વિવાદો ઊભા થઈ શકે છે. 2027 સુધીમાં વેપાર કરારનું સફળ સમાપન ભારતની આર્થિક નીતિઓ માટે એક નવો માપદંડ સ્થાપિત કરી શકે છે.