ભારતનો શિપબિલ્ડિંગ સેક્ટર થશે સુપરપાવર! સરકાર ₹69,725 કરોડના મોટા પેકેજ સાથે મેદાનમાં

વ્યૂહાત્મક ઔદ્યોગિક પરિવર્તન

તાજેતરમાં રજૂ થયેલા Economic Survey માં જણાવ્યા મુજબ, ભારત સરકાર ₹69,725 કરોડ ના એક મોટા પેકેજ દ્વારા શિપબિલ્ડિંગ અને મેરીટાઇમ ક્ષેત્રનું પુનર્ગઠન કરવા પ્રતિબદ્ધ છે. આ પહેલ હેઠળ, શિપબિલ્ડિંગને માત્ર એક વિશિષ્ટ પ્રવૃત્તિને બદલે એક વ્યૂહાત્મક ઔદ્યોગિક ક્ષમતા તરીકે જોવામાં આવશે, જે ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવી અગ્રણી ટેકનોલોજી સમાન મહત્વ ધરાવે છે. આ નિર્ણય ભારતની આર્થિક સ્વતંત્રતા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે આ ક્ષેત્રના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે. આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઘરેલું ક્ષેત્રમાં સ્કેલ, ટેકનોલોજીકલ ઊંડાણ અને નાણાકીય સ્થિરતા વધારીને વેપાર માર્ગો અને ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો છે.

શિપબિલ્ડિંગ પહેલના મુખ્ય આધારસ્તંભ

આ વ્યાપક વ્યૂહરચના ચાર મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે, જેનો હેતુ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક, ટેકનોલોજીકલ રીતે અદ્યતન અને ટકાઉ મેરીટાઇમ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે. આમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે Shipbuilding Financial Assistance Scheme (SBFAS), જેના માટે ₹24,736 કરોડ ની ફાળવણી કરવામાં આવી છે અને તે 31 માર્ચ, 2036 સુધી માન્ય રહેશે. SBFAS નો ઉદ્દેશ્ય ઘરેલું શિપયાર્ડ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધકો સામે ખર્ચના ગેરલાભને પહોંચી વળવામાં મદદ કરવાનો છે. આ ઉપરાંત, ₹4,001 કરોડ ની shipbreaking credit note પર્યાવરણને અનુકૂળ રિસાયક્લિંગને પ્રોત્સાહન આપશે, જે કડક વૈશ્વિક ગ્રીન શિપિંગ ધોરણો સાથે સુસંગત છે.

ધિરાણ અને ક્ષમતા વિસ્તરણ

શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્રમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ધિરાણની સમસ્યાઓનો સામનો કરવા માટે, સરકારે ₹25,000 કરોડ નો Maritime Development Fund (MDF) સ્થાપ્યો છે. આ ફંડમાં ₹20,000 કરોડ નો Maritime Investment Fund (જેમાં સરકારનો 49% હિસ્સો હશે) અને ₹5,000 કરોડ નો Interest Incentivisation Fund શામેલ છે. આ ફંડનો ઉદ્દેશ્ય ઉધાર લેવાના ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાનો અને પ્રોજેક્ટની વ્યવહારિકતામાં વધારો કરવાનો છે. આ માળખું મૂડી-સઘન ઉદ્યોગમાં ધિરાણકર્તાઓનું જોખમ ઘટાડીને ખાનગી મૂડીને આકર્ષિત કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. વધુમાં, Shipbuilding Development Scheme (SbDS), જેના માટે ₹19,989 કરોડ ની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, તેનો લક્ષ્યાંક વાર્ષિક 4.5 મિલિયન ગ્રોસ ટનેજ ની શિપબિલ્ડિંગ ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો છે. આ યોજના મોટા પાયાના શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટરના વિકાસ અને હાલની સુવિધાઓના આધુનિકીકરણને સમર્થન આપશે.

ટેકનોલોજી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું એકીકરણ

આ યોજનાનો એક મુખ્ય ભાગ India Ship Technology Centre ની સ્થાપના છે. આ કેન્દ્ર શિપબિલ્ડિંગ ડિઝાઇન, અદ્યતન સંશોધન અને વિકાસ, વ્યાપક માનવબળ તાલીમ અને પરીક્ષણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના સંકલનમાં સ્થાનિક કુશળતાને પ્રોત્સાહન આપશે. સમાંતર રીતે, મોટા જહાજોને સપ્ટેમ્બર 2025 માં Infrastructure Harmonised Master List માં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. આ વ્યૂહાત્મક સમાવેશ પાત્ર શિપબિલ્ડિંગ પ્રોજેક્ટ્સ માટે લાંબા ગાળાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર-લિંક્ડ ધિરાણ સુધી પહોંચને સુવ્યવસ્થિત કરશે, જે તેમની નાણાકીય શક્યતા અને વૃદ્ધિની સંભાવનાને વધુ વેગ આપશે. વૈશ્વિક શિપબિલ્ડિંગ બજાર પર થોડા મોટા ખેલાડીઓનું વર્ચસ્વ છે, અને ભારતના આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય વધુ વૈવિધ્યસભર અને સક્ષમ ઘરેલું ઉદ્યોગ બનાવવાનો છે. જ્યારે ભારતના શિપબિલ્ડિંગ ક્ષમતા માટેના ચોક્કસ વૃદ્ધિ અનુમાનો મહત્વાકાંક્ષી છે, ત્યારે વેપાર અને રોજગારમાં આ ક્ષેત્રનું યોગદાન નોંધપાત્ર રીતે વધવાની અપેક્ષા છે.