Whalesbook
શું છે સરકારની યોજના?
આ મંજૂર થયેલી યોજના હેઠળ, સરકાર કોલ અને લિગ્નાઇટ ગેસિફિકેશન પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઇન્સેન્ટિવ (Incentive) આપશે. તેનો લક્ષ્યાંક વાર્ષિક આશરે 75 મિલિયન ટન કોલસાને સિનગેસ (Syngas) માં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. સિનગેસ એક બહુમુખી ગેસ છે જે કોલસામાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ ફ્યુઅલ (Fuel) તથા રસાયણોના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
ઊર્જા સુરક્ષા અને રોકાણ પર અસર
આ યોજના દ્વારા સરકાર દેશના વિશાળ ઘરેલું કોલસા ભંડારનો ઉપયોગ કરીને ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે. હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) વધ્યો છે, જેના કારણે LNG અને મિથેનોલ જેવા આયાતી પદાર્થો પરની નિર્ભરતા ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે. આ યોજના આયાત ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
સરકારને અપેક્ષા છે કે આ પહેલથી ₹2.5 થી ₹3 લાખ કરોડના ડાઉનસ્ટ્રીમ રોકાણો (Downstream Investments) આકર્ષિત થશે. ભારતમાં 2030 સુધીમાં 100 મિલિયન ટન કોલ ગેસિફિકેશન ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્દેશ્ય છે, અને આ યોજના તેને વેગ આપશે.
દેશ પાસે છે કોલસાનો વિશાળ ભંડાર
ભારત પાસે આશરે 401 બિલિયન ટન કોલસાનો ભંડાર છે, જે આગામી લગભગ 200 વર્ષ સુધી ચાલી શકે છે. હાલમાં, દેશના ઊર્જા મિશ્રણમાં કોલસાનો હિસ્સો 55% થી વધુ છે. જોકે વૈશ્વિક સ્તરે કોલસાના ઉપયોગને તબક્કાવાર ઘટાડવાનો ટ્રેન્ડ છે, ભારત તેની સ્થાનિક ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને આત્મનિર્ભર બનવા માટે પોતાના આ કોલસા ભંડારનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
મુખ્ય કંપનીઓ અને ક્ષેત્ર
આ ક્ષેત્રમાં Jindal Steel દેશનો મુખ્ય ગેસિફિકેશન પ્લાન્ટ ચલાવી રહી છે, જ્યારે Coal India Limited પણ વધારાના પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવી રહી છે. Reliance Industries, ONGC અને Coal India Limited જેવી મોટી એનર્જી કંપનીઓ પણ આ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
જોખમો અને પડકારો
જોકે, કોલ ગેસિફિકેશન એક મૂડી-સઘન (Capital Intensive) પ્રક્રિયા છે જેમાં 5 થી 7 વર્ષનો લાંબો સમયગાળો લાગે છે. ભારતના કોલસામાં ઘણીવાર રાખનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જેના માટે સ્થાનિક સ્તરે વિકસિત ટેકનોલોજીની જરૂર પડી શકે છે.
પર્યાવરણીય ચિંતાઓ પણ મહત્વની છે. ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન (GHG Emissions), પુષ્કળ પાણીનો ઉપયોગ અને ભૂગર્ભજળ દૂષણનું જોખમ રહેલું છે. વિવેચકો ચેતવણી આપે છે કે આ "હાઇ-કાર્બન લોક-ઇન" (High-Carbon Lock-in) બનાવી શકે છે જે ભવિષ્યમાં ડિકાર્બોનાઇઝેશન (Decarbonization) માં અવરોધ લાવી શકે છે.
વધુમાં, કોલ ગેસિફિકેશનની આર્થિક સદ્ધરતા (Economic Viability) પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Renewable Energy) જેવા સસ્તા અને સાબિત થયેલા વિકલ્પો સામે સ્પર્ધા કરે છે, જેની કિંમત ઝડપથી ઘટી રહી છે.
સરકારની પ્રતિબદ્ધતા
સરકાર આ યોજના માટે 30 વર્ષ સુધી કોલ લિન્કેજ (Coal Linkage) જેવી સુવિધાઓ આપી રહી છે, જેથી ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન મળે. આખરે, આ વ્યૂહરચનાની સફળતા રાષ્ટ્રીય ઊર્જા જરૂરિયાતો, પર્યાવરણીય ચિંતાઓ અને વૈશ્વિક ઊર્જા લેન્ડસ્કેપમાં નવી ટેકનોલોજીની આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા પર નિર્ભર રહેશે.