Whalesbook
નીતિ અને ભંડોળનું વ્યૂહાત્મક જોડાણ
તેલંગાણા રાજ્યે 'નેક્સ્ટ-જન લાઇફ સાયન્સિસ પોલિસી 2026-2030' રજૂ કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યને લાઇફ સાયન્સિસ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી બનાવવાનો છે. વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ (WEF) ખાતે દાવોસમાં આ નીતિ જાહેર કરવામાં આવી. આ પહેલ કેન્દ્ર સરકારના 'બાયોફાર્મા શક્તિ' (Biopharma SHAKTI) કાર્યક્રમ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે, જેમાં આગામી 5 વર્ષ માટે બાયોલોજિક્સ અને બાયોસિમિલર્સના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા ₹10,000 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. રાજ્યનો લક્ષ્યાંક $25 બિલિયન નું રોકાણ આકર્ષવાનો અને 5 લાખ નવી નોકરીઓ ઊભી કરવાનો છે, જેમાં હાઇ-વેલ્યુ થેરાપી અને ઇનોવેશન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
ઇકોસિસ્ટમ વૃદ્ધિ અને રોકાણના આંકડા
BioAsia 2026 કાર્યક્રમ દરમિયાન રોકાણના અનેક નક્કર વચનો આપવામાં આવ્યા. ફ્રેન્ચ કન્ઝ્યુમર હેલ્થ કંપની Opella Healthcare તેના હૈદરાબાદ સ્થિત ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર (GCC) નું વિસ્તરણ કરી રહી છે, જેમાં 42,000 ચોરસ ફૂટ ની નવી સુવિધા બનશે અને તેનાથી લગભગ 500 નવી રોજગારીનું સર્જન થશે. આ ઉપરાંત, ઇન્ડોનેશિયાની JAPFA ગ્રુપની Vaksindo Animal Health, જેનેમ વેલીમાં અદ્યતન BSL-3 વેક્સિન મેન્યુફેક્ચરિંગ સુવિધા સ્થાપી રહી છે, જે ખાસ કરીને એનિમલ હેલ્થ બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. રાજ્ય સરકાર ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCCs) ને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, જેમાં મુખ્યમંત્રી દ્વારા ભારત ફ્યુચર સિટીમાં આ એન્ટિટીઝ માટે એક સમર્પિત ઝોનનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. હૈદરાબાદનું જેનેમ વેલી, જે 1999 થી કાર્યરત છે, તે ભારતનું સૌથી મોટું લાઇફ સાયન્સિસ ક્લસ્ટર છે. રાજ્ય ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદનમાં પહેલેથી જ મજબૂત સ્થિતિ ધરાવે છે, જે ભારતના કુલ ફાર્મા ઉત્પાદનના લગભગ 35% અને વિશ્વના કુલ વેક્સિન ઉત્પાદનના એક તૃતીયાંશ જેટલું યોગદાન આપે છે.
વિશ્લેષણાત્મક દ્રષ્ટિકોણ
તેલંગાણાની આ મહત્વાકાંક્ષા તેને ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા અન્ય રાજ્યો સાથે સ્પર્ધામાં મૂકે છે, જે પણ ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદનના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. ગુજરાત ભારતના ફાર્મા ઉત્પાદનમાં 28% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર ફાર્મા નિકાસમાં અગ્રેસર છે. જોકે, તેલંગાણા US-FDA દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ઉત્પાદન સાઇટ્સની મજબૂત પાઇપલાઇન અને વેક્સિન ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે તેની સ્થાપિત ભૂમિકા દ્વારા પોતાને અલગ પાડે છે. 'નેક્સ્ટ-જન લાઇફ સાયન્સિસ પોલિસી' નો ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં તેલંગાણાને ટોચના પાંચ વૈશ્વિક લાઇફ સાયન્સિસ ક્લસ્ટરમાં સ્થાન અપાવવાનો છે. આ નીતિ સેલ અને જીન થેરાપી, પ્રિસિઝન ફર્મેન્ટેશન અને નેક્સ્ટ-જન બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા અદ્યતન ક્ષેત્રોને પ્રાધાન્ય આપે છે, જે પર્સનલાઇઝ્ડ મેડિસિન અને એડવાન્સ્ડ થેરાપ્યુટિક્સના વૈશ્વિક વલણો સાથે સુસંગત છે. ભારતીય બાયોટેકનોલોજી માર્કેટ પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ માટે તૈયાર છે, જે 2030 સુધીમાં $129 બિલિયન થી વધુ થવાનો અંદાજ છે.
સંભવિત જોખમો
જોકે, તેલંગાણાની વ્યૂહાત્મક નીતિ અને કેન્દ્ર સરકારની 'બાયોફાર્મા શક્તિ' પહેલ વૃદ્ધિની મજબૂત સંભાવના દર્શાવે છે, તેમ છતાં કેટલાક સંભવિત જોખમો પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. વિદેશી રોકાણ અને GCCs પર રાજ્યની ભારે નિર્ભરતા વૈશ્વિક આર્થિક ઉતાર-ચઢાવ અથવા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે જોખમી બની શકે છે. ઉપરાંત, નોકરીઓ અને રોકાણના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકોની પૂર્તિ અત્યંત જટિલ R&D અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ડોમેન્સમાં સફળ અમલીકરણ પર આધાર રાખે છે, જેમાં ઘણીવાર નિયમનકારી અવરોધો અને વિશિષ્ટ, દુર્લભ પ્રતિભા ધરાવતા લોકોની જરૂર પડે છે. હૈદરાબાદમાં Amgen, Sanofi અને Eli Lilly જેવી મોટી વૈશ્વિક ફાર્મા કંપનીઓની હાજરી હોવા છતાં, માત્ર ઉત્પાદન પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અદ્યતન બાયોલોજિક્સના નિર્માણમાં નેતૃત્વ મેળવવું એ એક મોટો પડકાર છે. આ ક્ષેત્રમાં બાયોલોજિક્સ અને બાયોસિમિલર્સના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલ જટિલતા અને ઊંચા વિકાસ ખર્ચનો પણ સમાવેશ થાય છે. નીતિ નવીનતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી હોવા છતાં, R&D ની ઊંડાઈ અને તેનું વ્યાપારી રીતે સક્ષમ બૌદ્ધિક સંપદા (Intellectual Property) માં રૂપાંતર એ સ્થાપિત વૈશ્વિક ખેલાડીઓ અને એશિયા પેસિફિકના ઉભરતા બાયોટેક હબ્સ, જેમ કે ચીન, સામે મુખ્ય ભેદભાવક બની રહેશે.
ભવિષ્યનું અનુમાન
ઉદ્યોગના અંદાજો ભારતના લાઇફ સાયન્સિસ ક્ષેત્ર માટે મજબૂત ભવિષ્ય સૂચવે છે. બાયોટેકનોલોજી માર્કેટ 2030 સુધીમાં $129 બિલિયન થી વધુ થવાની ધારણા છે, જ્યારે ફાર્માસ્યુટિકલ માર્કેટ 2026 માં $60 બિલિયન થી વધુ અને 2031 સુધીમાં લગભગ $80 બિલિયન સુધી પહોંચશે. તેલંગાણાની નીતિ આ વૃદ્ધિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જેમાં 2030 સુધીમાં ભારતના લાઇફ સાયન્સિસ ક્ષેત્રના મૂલ્યના 35-40% સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ છે. 'નેક્સ્ટ-જન લાઇફ સાયન્સિસ પોલિસી' ની સફળતા માત્ર ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા પર જ નહીં, પરંતુ ઊંડી નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા, વિશિષ્ટ પ્રતિભાને આકર્ષવા અને જાળવી રાખવા, તેમજ બદલાતા વૈશ્વિક નિયમનકારી અને સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણમાં નેવિગેટ કરવાની તેની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.