કેરળ હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પેટન્ટ એક્ટ હેઠળ મોંઘી દવાઓના ભાવ પર નિયંત્રણ લાવવાની સત્તા આપી છે. ખાસ કરીને કેન્સરની દવાઓ Abemaciclib અને Ribociclib ને લઈને કોર્ટે મહત્વની ટિપ્પણી કરી છે, જે ફાર્મા કંપનીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
કેરળ હાઈકોર્ટે જીવરક્ષક દવાઓના ભાવ નિર્ધારણ બાબતે એક અત્યંત મહત્વનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ દવા સામાન્ય લોકોની પહોંચની બહાર હોય, તો ભારત સરકાર પાસે Patents Act ની કલમ 100 હેઠળ હસ્તક્ષેપ કરવાની સંપૂર્ણ સત્તા છે. જોકે હાલમાં તાત્કાલિક ભાવ ઘટાડવાનો આદેશ નથી અપાયો, પરંતુ સરકારે દેશવ્યાપી દવાઓની સસ્તાવરણ (Affordability) ની તપાસ શરૂ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
સરકાર પાસે શું સત્તા છે?
Patents Act ની કલમ 100 મુજબ, સરકાર પેટન્ટ ધારકની પરવાનગી વિના પણ જાહેર હિતમાં દવાઓ બનાવવાની મંજૂરી આપી શકે છે. કોર્ટે એ દલીલને ફગાવી દીધી છે કે આ સત્તા માત્ર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જ છે. કોર્ટનું માનવું છે કે જાહેર આરોગ્યની સુરક્ષા કરવી એ સરકારની પાયાની જવાબદારી છે.
કઈ કંપનીઓ પર રહેશે નજર?
આ આખો મામલો મુખ્યત્વે કેન્સરની મોંઘી દવાઓ સાથે જોડાયેલો છે. હાલમાં:
- Eli Lilly: Abemaciclib નામની દવાના પેટન્ટ ધારક છે.
- Novartis: Ribociclib નામની દવાના પેટન્ટ ધારક છે.
આ બંને દવાઓ બ્રેસ્ટ કેન્સરની સારવારમાં વપરાય છે. અત્યાર સુધી આ મલ્ટીનેશનલ ફાર્મા કંપનીઓ તેમના પેટેન્ટ પ્રોટેક્શનના આધારે ઊંચા માર્જિન જાળવી રાખતી હતી, પરંતુ હવે કોર્ટના આ અભિગમથી તેમના બિઝનેસ મોડલ પર જોખમ વધી શકે છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી
માર્કેટના જાણકારોનું માનવું છે કે જો સરકાર દવાઓને 'અપરવર્ડ' (Affordability) ના ધોરણે વ્યાખ્યાયિત કરશે, તો ભવિષ્યમાં પ્રીમિયમ ઓન્કોલોજી પ્રોડક્ટ્સના માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. રોકાણકારોએ હવે સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય દ્વારા થનારા નવા સર્વે અને સરકારની નીતિગત દખલગીરી પર નજીકથી નજર રાખવી જોઈએ.