સપ્લાય ચેઇન સુરક્ષિત કરવી એ પ્રાથમિકતા
ભારતનો ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ એક ગંભીર પડકારનો સામનો કરી રહ્યો છે: મજબૂત સપ્લાય ચેઇન (supply chain) બનાવવી અને વધતી વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાથી પોતાના મોટા નિકાસ બજારનું રક્ષણ કરવું. કોમર્સ સેક્રેટરી રાજેશ અગ્રવાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે, "આયાતી કાચા માલ (raw materials) અને એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રીડિઅન્ટ્સ (APIs) પરની નિર્ભરતા શક્ય તેટલી ઓછી કરવી જોઈએ," ભલે સંપૂર્ણ વિકલ્પ શક્ય ન હોય. આ જરૂરી રક્ષણાત્મક પગલું એ સમયે આવ્યું છે જ્યારે પ્રાદેશિક સંઘર્ષો શિપિંગ ખર્ચ વધારી રહ્યા છે અને મહત્વપૂર્ણ વેપાર માર્ગોને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે. Nifty Pharma ઇન્ડેક્સમાં છેલ્લા અઠવાડિયે 3.2% અને છેલ્લા મહિને 5% નો ઘટાડો રોકાણકારોની ચિંતા દર્શાવે છે, જે ટૂંકા ગાળાની નબળાઈ સૂચવે છે.
બાયોસિમિલર્સ વૃદ્ધિ આપે છે, પણ API ખર્ચ વધે છે
APIs ની આયાત ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત હોવા છતાં, ભારતીય ફાર્મા સેક્ટર બાયોસિમિલર્સ (biosimilars) જેવા ઉચ્ચ-મૂલ્ય ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં મજબૂત વૃદ્ધિ પણ દર્શાવી રહ્યું છે. ક્રોનિક રોગો (chronic diseases) અને સસ્તું બાયોલોજિક્સ (biologics) ની જરૂરિયાતને કારણે ભારતીય બાયોસિમિલર્સ બજાર 2026 માં લગભગ $184 મિલિયન થી વધીને 2035 સુધીમાં $1 બિલિયન થી વધુ થવાની ધારણા છે. આ વિસ્તરતું ક્ષેત્ર ભવિષ્યમાં મૂલ્ય પ્રદાન કરે છે, જે આયાત-આધારિત API ક્ષેત્રથી વિપરીત છે. ચીન હજુ પણ ટોચનો API ઉત્પાદક અને નિકાસકાર છે, જોકે ભારત પાસે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ API ડ્રગ માસ્ટર ફાઇલ્સ (DMFs) છે. જોકે, 2024 માટે નવા DMF ફાઇલિંગમાં ચીને ભારતને પાછળ છોડી દીધું છે, જે ઉત્પાદનમાં ફેરફાર સૂચવે છે. APIs અને ઇન્ટરમીડિયેટ્સ (intermediates) પર ભારતની નિર્ભરતા, જેમાં ઘણા ચીનમાંથી આવે છે, તેનો અર્થ એ છે કે વર્તમાન ભૂ-રાજકીય તણાવ માત્ર નિકાસ શિપમેન્ટ્સને જ જોખમમાં મૂકતો નથી, પરંતુ સ્થાનિક ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ વધારો કરી શકે છે.
ભૂ-રાજકીય આંચકા નિકાસ અને વેલ્યુએશનને જોખમમાં મૂકે છે
વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને ઊંચા શિપિંગ ખર્ચનું સંયોજન ભારતના ફાર્માસ્યુટિકલ નિકાસ માટે નોંધપાત્ર ખતરો ઊભો કરે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં થયેલા સંઘર્ષે ફ્રેઇટ ચાર્જીસ (freight charges) ને પહેલેથી જ બમણા કરી દીધા છે, પ્રતિ શિપમેન્ટ $4,000-$8,000 નો વધારાનો બોજ ઉમેર્યો છે અને નફાના માર્જિનને ઘટાડ્યું છે. ઉદ્યોગના અંદાજો સૂચવે છે કે જો આ વિક્ષેપો ચાલુ રહેશે તો ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) અને પશ્ચિમ એશિયા/ઉત્તર આફ્રિકા (WANA) પ્રદેશોમાં માર્ચ મહિનાની નિકાસ ₹2,500 કરોડ થી ₹5,000 કરોડ સુધીના નુકસાનમાં જઈ શકે છે. આ ઊંચા ખર્ચ તાપમાન-સંવેદનશીલ દવાઓ (temperature-sensitive medicines) માટે ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે અને ભારતના સ્પર્ધાત્મક ભાવને નબળો પાડી શકે છે, ખાસ કરીને જેનરિક દવાઓ (generic drugs) માટે. Sun Pharmaceutical Industries અને Torrent Pharmaceuticals જેવી કંપનીઓના મજબૂત નાણાકીય પ્રદર્શન છતાં, તેમના શેર વેલ્યુએશન (stock valuations) ઊંચા દેખાય છે. Sun Pharma લગભગ 37.99x ના P/E પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, અને Torrent 58.5x પર, બંને ઉદ્યોગની સરેરાશ કરતાં ઘણા વધારે છે. આ સપ્લાય ચેઇન સમસ્યાઓને કારણે આવકમાં ઘટાડા માટે ઓછી જગ્યા છોડે છે. સેક્ટરનો એકંદર P/E લગભગ 31.6x છે, જે હજુ પણ ઊંચી વૃદ્ધિની અપેક્ષાઓ દર્શાવે છે.
ભવિષ્યની વૃદ્ધિ માટે સાવચેતીભર્યો આશાવાદ
વર્તમાન પડકારો છતાં, ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટર માટે ભવિષ્યનો દેખાવ વ્યાપક રીતે હકારાત્મક રહે છે. રેટિંગ એજન્સી ICRA "Stable" આઉટલુક જાળવી રાખે છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માટે 7-9% ની આવક વૃદ્ધિની આગાહી કરે છે, જે મજબૂત સ્થાનિક માંગ (domestic demand) અને યુરોપિયન બજારોમાં થયેલી વૃદ્ધિ દ્વારા સમર્થિત છે. એકંદરે ઉદ્યોગની કમાણી વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 17% વધવાની અપેક્ષા છે, જે સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવે છે. ક્ષેત્ર તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા હાંસલ કરી શકે તે માટે, તેણે વર્તમાન ભૂ-રાજકીય જોખમોનું અસરકારક રીતે સંચાલન કરવું પડશે, મુખ્ય ઇનપુટ્સ (inputs) માટે સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવી પડશે અને લાંબા ગાળાની સ્પર્ધાત્મકતા જાળવવા માટે બાયોસિમિલર્સ જેવા ઉચ્ચ-વૃદ્ધિ ક્ષેત્રોમાં રોકાણ ચાલુ રાખવું પડશે.