નવા સંશોધન મુજબ, લાંબા ગાળાનો તણાવ (Chronic Stress) અને વધુ પડતા દારૂનું સેવન મગજમાં કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આના કારણે વિચારવાની અને પરિસ્થિતિને અનુકૂળ થવાની ક્ષમતા (Cognitive Flexibility) ઘટી જાય છે.
મગજ પર શું અસર થાય છે?
યુનિવર્સિટી ઓફ મેસેચ્યુસેટ્સ એમહર્સ્ટ દ્વારા કરાયેલા એક નવા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતો તણાવ અને વધુ પડતો દારૂ પીવાની આદત મગજ પર ગંભીર અને કાયમી અસરો છોડી શકે છે. આ અભ્યાસ પ્રાણીઓ પર કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેના તારણો સૂચવે છે કે વ્યક્તિ જ્યારે દારૂ છોડી દે છે, તે પછી પણ આ નકારાત્મક અસરો યથાવત રહી શકે છે.
વિચારવાની ક્ષમતા પર અસર (Cognitive Flexibility)
સંશોધકોએ જોયું કે તણાવ અને દારૂના સંયોજનથી મગજની નવી પરિસ્થિતિઓમાં અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા, જેને કોગ્નિટિવ ફ્લેક્સિબિલિટી કહેવાય છે, તે નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે. દારૂથી દૂર રહ્યાના મહિનાઓ પછી પણ, અભ્યાસમાં ભાગ લેનારાઓમાં ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસના સંકેતો જોવા મળ્યા હતા. આ સેલ્યુલર નુકસાન સૂચવે છે કે આ આદતોની ન્યુરોલોજીકલ અસરો માત્ર હાલના સેવનનું કામચલાઉ પરિણામ નથી.
લાંબા ગાળાની સ્થિરતા માટે પડકારો
આ અભ્યાસનો સૌથી મહત્વનો ભાગ એ છે કે તે તણાવ-પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓ (Stress-response mechanisms) પર થતી અસરોને સ્પષ્ટ કરે છે. ડેટા સૂચવે છે કે ભલે દારૂનો ઉપયોગ તણાવને ટૂંકા ગાળા માટે મેનેજ કરવા માટે થતો હોય, પરંતુ આ વર્તન સમય જતાં મગજની કુદરતી રીતે તણાવ સંભાળવાની ક્ષમતાને નબળી પાડી શકે છે. આ એક મુશ્કેલ ચક્ર બનાવે છે, કારણ કે નબળી પડેલી કુદરતી સામનો કરવાની પદ્ધતિ વ્યક્તિઓ માટે દારૂથી દૂર રહીને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવાનું વધુ મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.
ભવિષ્યની સારવાર માટે સંકેતો
આ અભ્યાસમાં ઓળખાયેલા બાયોલોજીકલ માર્કર્સ ઘણીવાર અલ્ઝાઈમર રોગ જેવી ન્યુરોડિજનરેટિવ (Neurodegenerative) પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલા હોય છે, અને મગજના પેશીઓમાં અકાળ વૃદ્ધત્વના સંકેતો પણ જોવા મળે છે. કારણ કે દારૂના સેવનના સમયગાળાથી આગળ આ ન્યુરોલોજીકલ ફેરફારો ટકી રહે છે, સંશોધન સૂચવે છે કે ક્લિનિકલ સારવાર પદ્ધતિઓને વિકસાવવાની જરૂર પડી શકે છે. ભવિષ્યની ઉપચારાત્મક વ્યૂહરચનાઓમાં ફક્ત દારૂ બંધ કરવા કરતાં, આવા કાયમી ન્યુરોલોજીકલ ફેરફારોને ઉલટાવી અથવા ઘટાડી શકે તેવી સારવાર શોધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર પડી શકે છે. જોકે આ તારણોને માનવ અભ્યાસ દ્વારા વધુ પુષ્ટિની જરૂર છે, તે સમજવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે કે શા માટે સ્વસ્થ થવું અને સ્થિરતા જાળવવી એ એક જટિલ, લાંબા ગાળાની પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે.