છત્તીસગઢના Udanti-Sitanadi Tiger Reserve માં ઉનાળા દરમિયાન વન્યજીવો માટે પાણીની વ્યવસ્થા કરવા માટે **800** થી વધુ 'ઝિરિયા' (Jhiriya) વોટરહોલ વિકસાવવામાં આવ્યા છે. આ પહેલ બાયોડાયવર્સિટી (Biodiversity) જોખમ સંચાલનના વધતા મહત્વને ઉજાગર કરે છે, જે સંવેદનશીલ વન વિસ્તારોમાં કાર્યરત ઔદ્યોગિક કંપનીઓ માટે એક મુખ્ય પરિબળ છે, જ્યાં પર્યાવરણીય પાલન (Environmental Compliance) કામગીરી માટે નિર્ણાયક છે.
શું થયું?
છત્તીસગઢના Udanti-Sitanadi Tiger Reserve એ કઠોર ઉનાળા દરમિયાન વન્યજીવો માટે પાણીની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક વ્યૂહાત્મક પ્રયાસ શરૂ કર્યો છે. વન અધિકારીઓએ પ્રાણીઓ, જેમાં હાથીઓના ટોળાંનો સમાવેશ થાય છે, તેમને જંગલની સીમામાં રાખવા માટે સ્થાનિક રીતે 'ઝિરિયા' તરીકે ઓળખાતા 800 થી વધુ પરંપરાગત પાણીના સ્ત્રોતો વિકસાવ્યા છે. આ વોટરહોલ સપાટી પરના પાણી વારંવાર સુકાઈ જતા વિસ્તારોમાં ટકાઉ, ઓછી-ખર્ચાળ ઉકેલ પ્રદાન કરવા માટે, સપાટી નીચેના પાણી સુધી પહોંચવા માટે રેતાળ સ્તરોમાં ખોદકામ કરીને બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રયાસોને પૂરક બનાવવા માટે રિઝર્વે 34 સૌર-ઊર્જા સંચાલિત પંપ પણ સ્થાપિત કર્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વન્યજીવોની માનવ વસાહતો તરફની હિલચાલ ઘટાડવાનો છે.
બિઝનેસ અને ESG એંગલ (Business & ESG Angle)
જોકે આ પહેલ પર્યાવરણીય સંરક્ષણનો પ્રયાસ છે, તે ભારતમાં કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર માટે નોંધપાત્ર મહત્વ ધરાવે છે. જંગલ વિસ્તારોની નજીક કાર્યરત કંપનીઓ - જેમ કે ખાણકામ, ઊર્જા અથવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રમાં - સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમ પર તેમના પ્રભાવ અંગે વધતી જતી ચકાસણીનો સામનો કરે છે. પર્યાવરણીય, સામાજિક અને શાસન (ESG) માળખા હેઠળ, કંપનીઓએ બાયોડાયવર્સિટીના જોખમોને કાળજીપૂર્વક સંચાલિત કરવાની જરૂર છે.
જ્યારે પાણીની અછતને કારણે વન્યજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાંથી બહાર નીકળવાની ફરજ પડે છે, ત્યારે તે નજીકના કૃષિ જમીનો અથવા ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટ સાઇટ્સમાં માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ તરફ દોરી જાય છે. કંપનીઓ માટે, આ જોખમોનું સંચાલન ફક્ત નૈતિક ફરજ નથી, પરંતુ નિયમનકારી અને કાર્યકારી આવશ્યકતા પણ છે. Udanti-Sitanadi માં થઈ રહેલા કાર્ય જેવા સફળ નિવાસસ્થાન વ્યવસ્થાપન, જંગલની સીમાઓની અખંડિતતા જાળવવામાં મદદ કરે છે, જે પ્રદેશમાં કાર્યરત ઉદ્યોગોના પર્યાવરણીય પાલન રેકોર્ડને પરોક્ષ રીતે સમર્થન આપી શકે છે.
કાર્યકારી જોખમોનું સંચાલન (Managing Operational Risks)
સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં અથવા તેની નજીક સ્થિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ ઘણીવાર પર્યાવરણીય અસર અંગે કડક શરતોને આધીન હોય છે. વન અધિકારીઓ દ્વારા નોંધાયેલ શિકારની ઘટના, જ્યાં સાત વ્યક્તિઓને પાણીના સ્ત્રોતોને ઝેર આપવાનો પ્રયાસ કરવા બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, તે આ પ્રદેશોમાં કાર્યકારી અને સુરક્ષા પડકારોને રેખાંકિત કરે છે. આવી ઘટનાઓ કામગીરીમાં અસ્થાયી બંધ, તપાસ અથવા આસપાસના પ્રોજેક્ટ્સ માટે કડક નિયમનકારી દેખરેખ તરફ દોરી શકે છે.
રોકાણકારો માટે, જે કંપનીઓ પાણી સંરક્ષણ અથવા વન્યજીવ વ્યવસ્થાપન જેવી સ્થાનિક પર્યાવરણીય દેખરેખમાં સક્રિયપણે જોડાયેલી છે અથવા તેને સમર્થન આપે છે, તેઓ નિયમનકારી અવરોધોને પાર કરવામાં વધુ સારી સ્થિતિમાં હોય છે. પર્યાવરણીય જોખમોનું સંચાલન કરવામાં નિષ્ફળતામાં વિલંબ, કાનૂની સમસ્યાઓ અથવા પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થઈ શકે છે, જે તમામ પ્રોજેક્ટની લાંબા ગાળાની શક્યતાને અસર કરી શકે છે.
રોકાણકારો બાયોડાયવર્સિટી પર શા માટે નજર રાખે છે?
રોકાણકારો કંપનીઓનું મૂલ્યાંકન તેઓ પર્યાવરણીય દબાણને કેવી રીતે સંભાળે છે તેના આધારે વધુ ને વધુ કરી રહ્યા છે. આબોહવા પરિવર્તન અને અનિયમિત વરસાદને કારણે પાણીની અછત ઘણા ઉદ્યોગો માટે એક મોટું જોખમ પરિબળ છે. પાણી-તંગીવાળા વિસ્તારોમાં, જે કંપનીઓ ટકાઉ જળ વ્યવસ્થાપન અને નિવાસસ્થાન પુનઃસ્થાપનમાં રોકાણ કરે છે તે વધુ સારી કાર્યકારી સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવે છે. 'ઝિરિયા' મોડેલ આબોહવા અનુકૂલન માટે એક કેસ સ્ટડી તરીકે સેવા આપે છે - જટિલ પર્યાવરણીય પડકારોને પહોંચી વળવા માટે પરંપરાગત, ઓછી-ખર્ચાળ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવો. જેમ જેમ ભારતમાં અને વૈશ્વિક સ્તરે નિયમનકારી સંસ્થાઓ સ્થિરતા પરના નિયમોને વધુ કડક બનાવે છે, તેમ તેમ જોખમ મૂલ્યાંકનમાં કંપનીની બાયોડાયવર્સિટી અને સ્થાનિક સમુદાયો પર તેની અસર ઘટાડવાની ક્ષમતા એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની ગયું છે.
આગળ શું જોવું?
ESG પાલનમાં રસ ધરાવતા રોકાણકારો અને હિતધારકો સંભવતઃ આવા પ્રદેશોમાં ઔદ્યોગિક ખેલાડીઓ કેવી રીતે તેમના CSR અને સ્થિરતા mandates ને સ્થાનિક વન્યજીવ સંરક્ષણ લક્ષ્યો સાથે સંરેખિત કરે છે તે જોશે. મુખ્ય દેખરેખમાં માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ ઘટાડવામાં આવા જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીઓની અસરકારકતા અને જૈવવિવિધતા-સમૃદ્ધ લેન્ડસ્કેપ્સમાં સ્થિત પ્રોજેક્ટ્સની કાર્યકારી સ્થિરતા પર આબોહવા પરિવર્તનની એકંદર અસરનો સમાવેશ થાય છે.