મધ્યપ્રદેશમાં 'સાલ હાર્ટવુડ બોરર' જીવાતના ઉપદ્રવને કારણે વન વિભાગે **1,56,319** સાલના વૃક્ષો કાપવાનો નિર્ણય લીધો છે. માર્ચ **2027** સુધી ચાલનારી આ કવાયત સ્થાનિક આદિવાસીઓના જીવનનિર્વાહ અને નર્મદા-સોન નદીના જળસ્ત્રોતો પર જોખમ ઊભું કરી રહી છે.
મધ્યપ્રદેશના ડિંડોરી અને અનુપપુર જિલ્લાના જંગલોમાં 'સાલ હાર્ટવુડ બોરર' જીવાતે મોટો ઉપદ્રવ મચાવ્યો છે. સતપુડા-મૈકલ વિસ્તારના જંગલોને બચાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે 1,56,319 સાલના વૃક્ષોને તાત્કાલિક અસરથી હટાવવાની મંજૂરી આપી છે. સપ્ટેમ્બર 2026ના અંતથી શરૂ થયેલી આ મેગા કામગીરીનો હેતુ જીવાતના ફેલાવાને અટકાવવાનો છે.
કંટાઈનમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી અને કામગીરી
આ આક્રમણના વ્યાપને જોતા, ડિંડોરી જિલ્લામાં 1,46,784 અને અનુપપુરના અમરકંટક વિસ્તારમાં 9,535 વૃક્ષો કાપવાનું લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. વન વિભાગ દ્વારા આ કામ માર્ચ 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જીવાતના પ્રજનન ચક્રને તોડવા માટે 'ટ્રેપ ટ્રી' પદ્ધતિનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સ્થાનિક લોકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે દરેક જીવત પકડવા બદલ ₹2 નું ઈનામ આપવામાં આવે છે, જે અંતર્ગત અત્યાર સુધી 19 લાખથી વધુ જીવાતો પકડાઈ ચૂકી છે.
આર્થિક અને પર્યાવરણીય જોખમો
આ સ્થિતિથી સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયોની ચિંતા વધી છે, કારણ કે તેમના બીજ, પાન અને ઔષધીય વનસ્પતિઓનો મુખ્ય સ્ત્રોત આ જંગલો છે. પર્યાવરણવિદોએ એવી ચેતવણી આપી છે કે આટલા મોટા પાયે વૃક્ષો કાપવાથી જમીનનું ધોવાણ થઈ શકે છે અને નર્મદા તથા સોન નદીના જળસ્ત્રોતોની જૈવિક વિવિધતા જોખમાઈ શકે છે.
આગામી મહિનાઓમાં વન વિભાગ માટે આટલી મોટી માત્રામાં લાકડાનું વ્યવસ્થાપન કરવું અને સાથે જ આદિવાસીઓના પુનર્વસન તેમજ પર્યાવરણીય સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.