IAEA ની ચેતવણી મુજબ, વર્ષ **2040** સુધીમાં વૈશ્વિક યુરેનિયમ ઉત્પાદનમાં **50%** નો ઘટાડો થઈ શકે છે, જ્યારે માંગમાં **144%** સુધીનો ઉછાળો આવવાની શક્યતા છે. ભારત માટે આ સપ્લાય-ડિમાન્ડ ગેપ લાંબાગાળાનું જોખમ બની શકે છે.
વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર ફ્યુઅલ માર્કેટમાં એક મોટું સંકટ ઘેરાઈ રહ્યું છે, જે લાંબાગાળાના એનર્જી પ્લાન્સને ખોરવી શકે છે. International Atomic Energy Agency (IAEA) એ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે આગામી 15 વર્ષમાં હાલની ખાણોમાંથી યુરેનિયમનું ઉત્પાદન ઓછામાં ઓછું 50% ઘટી શકે છે. બીજી તરફ, ગ્રીન એનર્જીની માંગને કારણે વર્ષ 2050 સુધીમાં ન્યુક્લિયર ફ્યુઅલની જરૂરિયાત 50% થી 144% સુધી વધવાની ધારણા છે.
માઇનિંગમાં કેમ છે બોટલનેક?
યુરેનિયમનું માઇનિંગ એક ખૂબ જ ધીમી અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે. નવી ખાણ શોધવાથી લઈને ઉત્પાદન શરૂ કરવા સુધીનો ગાળો 10 થી 15 વર્ષનો હોય છે, જેના કારણે માર્કેટની વધતી માંગ સામે સપ્લાય ઝડપથી વધારી શકાતો નથી. આ સિવાય, યુરેનિયમને એનરિચ (Enrich) કરવાની ક્ષમતા પણ મર્યાદિત વિસ્તારોમાં કેન્દ્રિત છે, જે જીઓ-પોલિટિકલ જોખમ વધારે છે.
ભારતીય રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
ભારતનું વર્ષ 2047 સુધીમાં 100 GW ન્યુક્લિયર ક્ષમતા વધારવાનું લક્ષ્ય ખૂબ મહત્વાકાંક્ષી છે. અત્યાર સુધી ભારત રશિયા, કઝાકિસ્તાન અને કેનેડા જેવા દેશો સાથેના કરાર પર નિર્ભર રહ્યું છે. જો વૈશ્વિક સ્તરે યુરેનિયમની અછત સર્જાશે, તો ઈંધણના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે અથવા નવા રિએક્ટર્સ શરૂ કરવામાં વિલંબ થઈ શકે છે.
હવે રોકાણકારોએ માત્ર કન્સ્ટ્રક્શન કંપનીઓ જ નહીં, પરંતુ ભારતના ઇંધણ સપ્લાય કરાર અને સરકારી નીતિઓ પર પણ ચાંપતી નજર રાખવી પડશે. ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સની સફળતા માત્ર પ્લાન્ટ બનાવવા પર નહીં, પરંતુ વર્ષો સુધી સતત ઇંધણ સપ્લાય મેળવવાની ક્ષમતા પર ટકી છે.