મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધને કારણે વર્ષ **2026** માં દક્ષિણ એશિયામાં LNG ની માંગમાં **6 મિલિયન ટનનો** મોટો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. ભારત આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા રેશનિંગ કરી રહ્યું છે, જ્યારે પાડોશી દેશો ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે.
મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલતા ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષને કારણે દક્ષિણ એશિયાના ઉર્જા માર્કેટમાં મોટો પુરવઠા આંચકો (Supply Shock) જોવા મળ્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, જે કતાર અને UAE માંથી થતી વૈશ્વિક LNG નિકાસ માટે મુખ્ય માર્ગ છે, ત્યાં શિપિંગ રૂટ બંધ થવાથી ઈંધણની અછત સર્જાઈ છે. અગાઉ એવી ધારણા હતી કે માંગમાં 2.7 મિલિયન ટનનો વધારો થશે, પરંતુ હવે તે ઉલટું 6 મિલિયન ટન ઘટવાની શક્યતા છે.
ભારતની વ્યૂહાત્મક રણનીતિ
ભારતે આ અસ્થિરતા સામે લડવા માટે કડક 'ટાયર્ડ ડિમાન્ડ-મેનેજમેન્ટ' અપનાવ્યું છે. સરકારે રહેણાંક વિસ્તારો અને જરૂરી ક્ષેત્રોને અગ્રતા આપી છે, જેના કારણે સપ્લાયનું દબાણ ઉદ્યોગો, રિફાઇનરીઓ અને ખાતરના પ્લાન્ટ્સ પર આવ્યું છે. પરિણામે, ઉદ્યોગોના ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. સ્પોટ LNG ના ભાવ જે માર્ચ 2026 માં USD 16.8 પ્રતિ mmBtu હતા, તે સપ્ટેમ્બરમાં વધીને USD 26.4 પ્રતિ mmBtu સુધી પહોંચી ગયા હતા, જે અર્થતંત્ર પર નાણાકીય દબાણ વધારી રહ્યા છે.
પાડોશી દેશોની કટોકટી
પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ આ સંકટથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે, કારણ કે તેમની ખાડીના દેશોમાંથી થતી LNG આયાત પર નિર્ભરતા ઘણી વધારે છે. વિદેશી હૂંડિયામણની અછત અને મર્યાદિત સ્થાનિક ઉત્પાદનને કારણે, આ દેશો ઉંચા ભાવે કાર્ગો મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશે તો હવે LNG ના વિકલ્પ તરીકે ફરીથી કોલસા તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું છે.
લાંબા ગાળાના ઉર્જા આઉટલુકમાં ફેરફાર
આ સંકટને કારણે હવે દક્ષિણ એશિયામાં LNG ને 'બ્રિજ ફ્યુઅલ' ગણવાની માનસિકતા બદલાઈ રહી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના બ્લોકેજથી જે નબળાઈઓ ખુલ્લી પડી છે, તે હવે નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewables) અને સ્થાનિક કોલસાના ઉપયોગ પર ભાર મૂકવા માટે દબાણ કરી રહી છે. આગામી સમયમાં ઉદ્યોગોના પ્રોફિટ માર્જિન અને પ્રાદેશિક GDP ગ્રોથ પર આ ઉંચા ઉર્જા ખર્ચની કેવી અસર પડે છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે.