ભારતમાં હવે સ્વચ્છ ઊર્જા વધુ સસ્તી થઈ શકે છે. ઈન્ડિયા એનર્જી એન્ડ ક્લાયમેટ સેન્ટર (IECC) ના નવા રિસર્ચ મુજબ, સોલાર-પ્લસ-સ્ટોરેજ ટેકનોલોજી દ્વારા વીજળીનો ખર્ચ પ્રતિ યુનિટ **₹5.15** સુધી ઘટી શકે છે, જે તાજેતરના SECI ઓક્શનના **₹5.25** પ્રતિ યુનિટના ભાવ કરતા પણ ઓછો છે. આનાથી 24/7 વીજળી પૂરી પાડવાની ક્ષમતામાં વધારો થશે.
સૌર ઊર્જા અને બેટરી સ્ટોરેજનું કમાલ
કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી ખાતેના ઈન્ડિયા એનર્જી એન્ડ ક્લાયમેટ સેન્ટર (IECC) ના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સોલાર પાવરને બેટરી સ્ટોરેજ સાથે જોડવાથી દિવસ-રાત સતત વીજળી પહોંચાડવાનું શક્ય બનશે. આ ટેકનોલોજી લગભગ ₹5.15 પ્રતિ કિલોવોટ-અવર (kWh) ના દરે વીજળી પૂરી પાડી શકે છે. આ ભાવ, સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SECI) દ્વારા તાજેતરમાં યોજાયેલા 1,000 MW ના ઓક્શનમાં મળેલા ₹5.25 પ્રતિ યુનિટના ટેરિફ કરતાં પણ ઓછો છે.
આ અભ્યાસમાં 3 GW સોલાર ક્ષમતા અને 12 GWh બેટરી સ્ટોરેજનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ મોડેલ તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. આ સિસ્ટમ દિવસ દરમિયાન સૌર ઊર્જા ઉત્પન્ન કરશે અને રાત્રે સ્ટોર કરેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને વીજળી પૂરી પાડશે. ખાસ કરીને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં જ્યાં સૂર્યપ્રકાશ પુષ્કળ છે, ત્યાં આ સિસ્ટમ વધુ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
સ્પર્ધા અને ખર્ચનું દબાણ
જોકે, આ ક્ષેત્ર અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. SECI ના તાજેતરના ઓક્શનમાં 16 કંપનીઓ વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા જોવા મળી હતી, જ્યાં ભાવ ₹5.25 થી ₹5.26 ની વચ્ચે જ રહ્યા હતા. આ સૂચવે છે કે કંપનીઓ ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસ ધરાવે છે, પરંતુ જો પ્રોજેક્ટના ખર્ચમાં અણધાર્યો વધારો થાય તો નફાનું માર્જિન ઘટી શકે છે.
રોકાણકારોએ વધતા ખર્ચ પર નજર રાખવી પડશે. દેશી સોલાર ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાના સરકારી નિયમો, ખાસ કરીને 'Approved List of Models and Manufacturers' (ALMM) ને કારણે સપ્લાય ચેઈનમાં સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત સોલાર સેલની અછતને કારણે 2026 ના અંત સુધીમાં યુટિલિટી-સ્કેલ સિસ્ટમની કિંમતોમાં લગભગ 20% નો વધારો થઈ શકે છે. જો આ રીતે ખર્ચ વધતો રહેશે, તો ઓછી કિંમતના ટેરિફ પર કામ કરતી કંપનીઓના નફા પર મોટું દબાણ આવી શકે છે.
ઓપરેશનલ વિશ્વસનીયતા અને દંડ
ઓપરેશનલ વિશ્વસનીયતા પણ એક મુખ્ય જોખમ છે. હાલના ટેન્ડરમાં કડક પરફોર્મન્સ નિયમો છે, જેમાં સપ્લાયર્સે પસંદગીના પીક અવર્સ દરમિયાન ઓછામાં ઓછી 90% કોન્ટ્રાક્ટેડ ક્ષમતા પૂરી પાડવી જરૂરી છે. ડિલિવરીમાં નિષ્ફળતાના કિસ્સામાં, કોન્ટ્રાક્ટ ટેરિફના 1.5 ગણા દંડની ગણતરી દર 15 મિનિટે કરવામાં આવશે. આ પરિસ્થિતિમાં, પ્રોજેક્ટ એક્ઝિક્યુશન અને બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમની ગુણવત્તા નાણાકીય સ્થિરતા માટે નિર્ણાયક બનશે.
સોલાર-પ્લસ-સ્ટોરેજ હાલમાં કોલસા આધારિત પાવર પ્રોજેક્ટ્સ (જેનો ખર્ચ ₹5.38 થી ₹6.30 પ્રતિ યુનિટ છે) કરતાં સસ્તું છે. પરંતુ, આ પ્રોજેક્ટ્સની લાંબા ગાળાની સફળતા કંપનીઓ પર નિર્ભર રહેશે કે તેઓ વધતા ખર્ચને કેવી રીતે મેનેજ કરે છે અને દંડ ટાળે છે. ભારતના 2026 સુધીમાં 50 GW રિન્યુએબલ એનર્જીના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે કંપનીઓએ ક્ષમતા વિસ્તરણ અને ટકાઉ નફાકારકતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે.