ભારતમાં રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy) ક્ષેત્ર ગ્રીડની સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યું છે. પીક અવર્સ દરમિયાન પાવર કટ (Curtailment) 60% સુધી પહોંચી રહ્યો છે. જમીન સંપાદન અને ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Transmission Infrastructure) ના વિકાસમાં વિલંબ પ્રોજેક્ટની નફાકારકતા અને દેશના ક્લીન એનર્જી લક્ષ્યાંકોને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે. આ ક્ષેત્રમાં 2032 સુધીમાં અંદાજે ₹5-6 લાખ કરોડના રોકાણની જરૂર પડશે.
ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નાણાકીય અસર
ભારત રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy) તરફ આક્રમક રીતે આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) નો વિકાસ જનરેશન કેપેસિટી (Generation Capacity) ની ગતિ સાથે તાલ મિલાવી શકતો નથી. તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે, મોટાભાગના સોલાર (Solar) અને વિન્ડ (Wind) પ્રોજેક્ટ્સને કાયમી ટ્રાન્સમિશન કનેક્શન (Transmission Connection) મળ્યા નથી, જેના કારણે ગ્રીડ ઓપરેટર્સ (Grid Operators) ને પાવર ઇનટેક (Power Intake) મર્યાદિત કરવો પડે છે. આ 'કર્ટલમેન્ટ' (Curtailment) સમસ્યા, ખાસ કરીને સૌર ઉર્જાના પીક જનરેશન દરમિયાન 60% સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે રિન્યુએબલ એનર્જી ડેવલપર્સ (Renewable Energy Developers) ની અપેક્ષિત આવક અને પ્રોફિટ માર્જિન (Profit Margin) ને સીધી અસર કરી રહી છે.
રિન્યુએબલ એનર્જી જનરેશન અને તેને ટ્રાન્સમિટ કરવાની ક્ષમતા વચ્ચેનો તફાવત એક મોટી સમસ્યા ઉભી કરી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર નવા રિન્યુએબલ ક્ષમતાના ઓક્શન (Auction) કરવાનું ચાલુ રાખે છે, પરંતુ ગ્રીડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તે ગતિએ વિસ્તરી રહ્યું નથી. રેટિંગ એજન્સી Icra અનુસાર, આ અંતરને ભરવા માટે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 અને 2031-32 વચ્ચે પાવર ટ્રાન્સમિશન ક્ષેત્રમાં ₹5-6 લાખ કરોડ ના મૂડી રોકાણની જરૂર પડશે. આ મોટા ખર્ચનો ઉદ્દેશ્ય હાલની ગ્રીડને મજબૂત કરવાનો અને રાજસ્થાન (Rajasthan) અને ગુજરાત (Gujarat) જેવા ઉચ્ચ જનરેશન વિસ્તારોને દેશભરના લોડ સેન્ટર્સ (Load Centers) સાથે જોડવાના નવા માર્ગો બનાવવાનો છે.
એક્ઝિક્યુશન અને સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) માં અવરોધો
ફંડિંગ (Funding) ઉપરાંત, ટ્રાન્સમિશન ક્ષેત્ર ગંભીર એક્ઝિક્યુશન રિસ્ક (Execution Risk) નો સામનો કરી રહ્યું છે. સત્તાવાર ડેટા સૂચવે છે કે પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ સામાન્ય છે, જેમાં ટેરિફ-આધારિત કોમ્પિટિટિવ બિડિંગ (Tariff-Based Competitive Bidding) રૂટ દ્વારા આપવામાં આવેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં સરેરાશ 10 મહિનાથી વધુનો વિલંબ જોવા મળે છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં, આવા ફક્ત 12% પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ થવાની ધારણા છે. આ વિલંબ વધુ વ્યાપક સપ્લાય-સાઇડ પ્રેશર્સ (Supply-Side Pressures) દ્વારા વધારી દેવામાં આવે છે, જેમાં મહત્વપૂર્ણ ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો (Electrical Equipment) ની મર્યાદિત ઉત્પાદન ક્ષમતા અને કુશળ શ્રમની સતત અછતનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાદેશિક જોખમો અને ભવિષ્ય માટેના મોનિટર કરવા યોગ્ય મુદ્દાઓ
આ ગ્રીડ વિલંબની અસર સમગ્ર ભારતમાં એકસરખી નથી. રાજસ્થાન અને ગુજરાત જેવા રાજ્યો, જ્યાં રિન્યુએબલ એનર્જીનો વ્યાપ વધુ છે, ત્યાં વારંવાર કર્લમેન્ટનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે, જે આ પ્રદેશોમાં સ્થિત પ્રોજેક્ટ્સ પરના રોકાણ પરના વળતરને જટિલ બનાવે છે. રોકાણકારો (Investors) માટે, પાવર ડેવલપર્સ (Power Developers) ની સ્થિર ગ્રીડ એક્સેસ (Grid Access) મેળવવાની ક્ષમતા વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની તેમની ક્ષમતા જેટલી જ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. આ ક્ષેત્ર માટે મુખ્ય મોનિટર કરવા યોગ્ય બાબતોમાં સબસ્ટેશન ક્ષમતા (Substation Capacity) ઉમેરવાની ગતિનો સમાવેશ થાય છે, જે વાર્ષિક 120 GVA નું લક્ષ્ય ધરાવે છે, અને 20,000 સર્કિટ કિલોમીટર (Circuit Kilometers) થી વધુ ટ્રાન્સમિશન લાઇન્સ (Transmission Lines) નું સફળ કમિશનિંગ (Commissioning) છે, જે 2035-36 સુધીમાં 900 GW નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ (Non-Fossil Fuel) ક્ષમતાના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંકને સમર્થન આપશે. રોકાણકારોએ એ ટ્રૅક કરવું જોઈએ કે સરકારની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલ વર્તમાન વિલંબ ચક્રને ઘટાડી શકે છે અને પાવરના કર્લમેન્ટને ઘટાડી શકે છે કે કેમ, કારણ કે આ પરિબળો રિન્યુએબલ એનર્જી અસ્કયામતોની લાંબા ગાળાની કાર્યક્ષમતા અને નફાકારકતા નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક રહેશે.