ઈરાન-ઈઝરાયેલ તણાવ: ક્રૂડ ઓઈલના ભાવે ભારતને ઘેર્યું, કિંમત $98ને પાર

ભૌગોલિક રાજકીય તણાવનો પ્રીમિયમ

ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા લશ્કરી હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં શાંતિની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે. 8 જૂન, 2026 ના રોજ, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો અને ભાવ $97–$98 પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી ગયા. આ વોલેટિલિટીનું મુખ્ય કારણ હોર્મુઝની ખાડીનો સતત બંધ રહેવાનો ભય છે, જે વૈશ્વિક તેલના પરિવહનનો એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. આ માર્ગ બંધ રહેવાથી ક્રૂડના ભાવમાં ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમ ઉમેરાઈ ગયું છે, જે હાલ ઘટતું દેખાતું નથી.

ભારતનો ઈંધણ ભંડાર અને વ્યૂહરચના

પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું છે કે ભારત પાસે લગભગ 60 દિવસનો ક્રૂડ ઓઈલ અને નેચરલ ગેસનો સ્ટોક છે, જે તાત્કાલિક સપ્લાય શૉક સામે રક્ષણ આપવા માટે પૂરતો છે. જોકે, સ્વતંત્ર ઓડિટ અને બજારના વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે વાસ્તવિક સ્થિતિ વધુ જટિલ હોઈ શકે છે. સરકારી આંકડાઓ અને વિધાનસભાની જાહેરાતોમાં આ અનામતના ગણતરી અંગે ઘણીવાર ચર્ચા થઈ છે. તેમ છતાં, પરંપરાગત પર્સિયન ગલ્ફ સપ્લાય રૂટ્સમાં સમસ્યાઓ વચ્ચે ઊર્જા પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે, સરકારે બિન-ગલ્ફ સપ્લાયર્સ પર નિર્ભરતા વધારીને ક્રૂડ સોર્સિંગમાં વૈવિધ્યકરણ અપનાવ્યું છે.

માર્જિન પર દબાણ અને મોંઘવારીનું જોખમ

દેશી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટે વર્તમાન પરિસ્થિતિ ખૂબ જ મુશ્કેલ બની રહી છે. સરકારી રિટેલર્સ ઊંચા આયાત ખર્ચનો બોજ ઉઠાવી રહ્યા છે. ઉદ્યોગના અંદાજો મુજબ, દરરોજ લગભગ ₹1,000 કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. જો વૈશ્વિક ક્રૂડના ભાવ ઊંચા સ્તરે જળવાઈ રહેશે, તો આ કંપનીઓ પરનું નાણાકીય દબાણ ચરમસીમાએ પહોંચી શકે છે. આ ઉપરાંત, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ પણ આ સંઘર્ષને GDP વૃદ્ધિના અનુમાનમાં ઘટાડો કરવાનું મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું છે, કારણ કે ઊર્જા મોંઘવારીની અસર પરિવહન, લોજિસ્ટિક્સ અને ખેતીવાડી જેવા ક્ષેત્રો પર પણ પડશે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

પશ્ચિમ એશિયાઈ સંઘર્ષના નિરાકરણ માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો એ ઊર્જાના ભાવની આગાહી માટેનું મુખ્ય પરિબળ રહેશે. જો વર્તમાન તણાવ યથાવત રહેશે, તો બજારમાં વોલેટિલિટી વધવાની શક્યતા છે, અને કેટલાક વિશ્લેષકો $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપરના ભાવની આગાહી કરી રહ્યા છે. ભારતની લાંબા ગાળાની ઊર્જા વ્યૂહરચના હવે ઘરેલું ગેસ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફ ઝડપી સંક્રમણ તરફ દોરી રહી છે. આ માત્ર પર્યાવરણ માટે જ નહીં, પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિર્ભરતા ઘટાડીને અર્થતંત્રને સુરક્ષિત કરવા માટે પણ એક તાત્કાલિક જરૂરિયાત બની ગઈ છે.