ઓઇલ કંપનીઓની મબલક કમાણી: સંઘર્ષનો લાભ, હવે "વિન્ડફોલ ટેક્સ"ની માંગ તેજ!

સંઘર્ષ વચ્ચે પ્રોફિટનો ભંડાર

યુએસ-ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે. આ સ્થિતિએ ઓઇલ અને ગેસ કંપનીઓની કમાણીમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો લાવ્યો છે. મળતી માહિતી મુજબ, માર્ચ મહિનામાં ટોચની 100 ઉર્જા કંપનીઓએ સંયુક્ત રીતે લગભગ $23 બિલિયનનો વધારાનો નફો મેળવ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે, દર કલાકે તેઓ $30 મિલિયન થી વધુ કમાઈ રહી છે.

આ ઉછાળો ત્યારે આવ્યો જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ માર્ચમાં સરેરાશ $103 પ્રતિ બેરલ રહ્યા, જે ક્વાર્ટરના અંત સુધીમાં $118 સુધી પહોંચી ગયા. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની જેવા મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ માર્ગોમાં થયેલા અવરોધોએ પુરવઠા અંગેની ચિંતાઓ વધારી દીધી, જેના કારણે ભાવ આસમાને પહોંચ્યા.

સૌદી અરામકો જેવી કંપનીઓ આ સંઘર્ષનો સૌથી મોટો ફાયદો ઉઠાવી રહી છે. જો વર્તમાન ભાવ સ્થિતિ જાળવી રાખે તો 2026 માં તેમને $25.5 બિલિયન સુધીનો 'વોર વિન્ડફોલ' (યુદ્ધજન્ય નફો) થઈ શકે છે. રશિયન ઉર્જા કંપનીઓ જેવી કે ગાઝપ્રોમ, રોસનેફ્ટ અને લુકોઇલ પણ યુદ્ધની અર્થવ્યવસ્થામાં નિકાસ આવકમાં વધારાને કારણે વર્ષના અંત સુધીમાં સંયુક્ત રીતે $23.9 બિલિયન નો વધારાનો નફો કમાવવાની ધારણા છે.

ગ્રાહકો પર અસર અને ટેક્સની માંગ

જ્યારે કંપનીઓના નફામાં આસમાની ઉછાળો આવ્યો છે, ત્યારે તેની સીધી અસર સામાન્ય લોકો પર પડી રહી છે. માર્ચમાં યુએસમાં પેટ્રોલના ભાવ વધીને $3.96 પ્રતિ ગેલન અને ડીઝલ $5.37 પ્રતિ ગેલન સુધી પહોંચી ગયા. આના કારણે માલસામાન અને ખાદ્યપદાર્થોના પરિવહન ખર્ચમાં ભારે વધારો થયો છે. યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રિકલ્ચરનું અનુમાન છે કે 2026 માં ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં 3.1% નો વધારો થશે, જે પુરવઠા શ્રુંખલાના દબાણને કારણે છે.

આ પરિસ્થિતિમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, કાયદા ઘડનારાઓ "બીગ ઓઇલ વિન્ડફોલ પ્રોફિટ્સ ટેક્સ" (મોટી ઓઇલ કંપનીઓ પર અણધાર્યો નફો ટેક્સ) માટેના પ્રસ્તાવો ફરી રજૂ કરી રહ્યા છે. તેનો હેતુ વધારાની કમાણી પાછી ખેંચીને ગ્રાહકોને રાહત આપવાનો છે. યુરોપિયન નાણા મંત્રીઓ પણ આવા જ ટેક્સ લાગુ કરવા અંગે વિચારણા કરી રહ્યા છે.

યુએન ક્લાઇમેટ ચીફ સિમોન સ્ટિએલે પણ જણાવ્યું છે કે, અશ્મિભૂત ઇંધણ પર નિર્ભરતા ખર્ચાળ સાબિત થઈ શકે છે.

ભવિષ્યના પડકારો

ભવિષ્યમાં, ઉર્જા ક્ષેત્ર અનેક પડકારોનો સામનો કરશે. તાત્કાલિક નફો ઊંચો હોવા છતાં, લાંબા ગાળાનો માર્ગ ભૌગોલિક રાજકીય ગતિશીલતા, નિયમનકારી વાતાવરણ અને ઉર્જા સંક્રમણ (energy transition) દ્વારા આકાર પામશે. ગોલ્ડમેન સૅકર્સ જેવા વિશ્લેષકો ચેતવણી આપે છે કે, પુરવઠામાં અવરોધને કારણે ઊંચા ભાવો ઉત્પાદકો માટે ઓછો ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. ઊંચા ટેક્સ અને સતત વધતા ગ્રાહક ભાવો કોર્પોરેટ વ્યૂહરચના અને સરકારી નીતિઓને 2026 અને તે પછી પણ પ્રભાવિત કરી શકે છે.