OPEC+ મોટા તેજીના મૂડમાં? ઉત્પાદન વધારાની યોજના, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ $73 નજીક

મુખ્ય કારણ: ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમ

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, જેમાં Brent ક્રૂડ લગભગ $73 પ્રતિ બેરલના સાત મહિનાના ઉચ્ચ સ્તરીય વેપાર કરી રહ્યું છે. આ ઉછાળો ફક્ત માંગ-પુરવઠાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને કારણે નથી, પરંતુ તે ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમથી પણ પ્રભાવિત છે, જેનો અંદાજ $4 થી $10 પ્રતિ બેરલ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે. યુએસ-ઈઝરાયેલના ઈરાન પરના હુમલાઓએ આ ચિંતાઓને વધુ તીવ્ર બનાવી છે, જેનાથી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની જેવા મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ માર્ગોમાં સંભવિત વિક્ષેપ અંગે ભય વ્યાપી ગયો છે. આ માર્ગ પરથી લગભગ 20-30% વૈશ્વિક ઓઈલ અને LNG પસાર થાય છે. પ્રતિભાવ રૂપે, સાઉદી અરેબિયાએ તેના તેલ ઉત્પાદન અને નિકાસમાં વધારો કર્યો છે, જે એપ્રિલ 2023 પછી સૌથી વધુ 7.3 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ છે. તેવી જ રીતે, UAEનું અબુ ધાબી એપ્રિલમાં તેના Murban ક્રૂડની વધુ નિકાસ કરવા તૈયાર છે. રવિવારે યોજાનારી OPEC+ની બેઠકમાં આ અસ્થિર પરિસ્થિતિ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે, જેમાં ઉત્પાદનમાં 4,11,000 bpd નો વધારો કરવાનો નિર્ણય લેવાઈ શકે છે, જે શરૂઆતમાં ચર્ચાયેલા જથ્થા કરતાં ત્રણ ગણો છે. આ નિર્ણય જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2026 સુધી ચાલેલા ઉત્પાદન વધારાના ત્રણ મહિનાના વિરામને સમાપ્ત કરશે.

વિશ્લેષણાત્મક ઊંડાણપૂર્વકનું વિશ્લેષણ

OPEC+નો સંભવિત ઉત્પાદન વધારો મિશ્ર બજાર સંકેતો વચ્ચે થઈ રહ્યો છે. ભૌગોલિક તણાવ ભાવોને વધારી રહ્યો છે, જ્યારે 2026 ના અંતમાં પુરવઠામાં વધારાની સંભાવના છે. યુએસ એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) નો અંદાજ છે કે 2026 માં Brent ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ $58/b રહેશે, જે 2025 ના $69/b કરતા ઓછો છે. આનું કારણ વૈશ્વિક ઓઈલ ઇન્વેન્ટરીમાં અપેક્ષિત વધારો છે. વિશ્લેષકો 2026 માં વૈશ્વિક પુરવઠામાં લગભગ 2.5 મિલિયન b/d નો વધારો થવાની આગાહી કરે છે, જે મુખ્યત્વે અમેરિકા, કેનેડા, બ્રાઝિલ, ગયાના અને આર્જેન્ટિના જેવા બિન-OPEC+ દેશોમાંથી આવશે. 2026 માં યુએસ ક્રૂડ ઉત્પાદન સરેરાશ 13.58 મિલિયન bpd રહેવાની ધારણા છે. રશિયા અને કઝાકિસ્તાન જેવા બિન-OPEC ઉત્પાદકો પણ વૈશ્વિક પુરવઠામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. ઐતિહાસિક રીતે, મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષોને કારણે તેલના ભાવમાં થયેલા ઉછાળા અસ્થાયી હોય છે, જે સંઘર્ષ સમાપ્ત થયા પછી પૂર્વ-સંઘર્ષ સ્તરે પાછા ફરે છે, જો કોઈ નિર્ણાયક પુરવઠા માળખાને કાયમી નુકસાન ન થયું હોય. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) નો અંદાજ છે કે પુરવઠો માંગ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે, જેના પરિણામે OPEC+ ના પ્રયાસો છતાં Q2 2026 માં 4.5 મિલિયન b/d નો ટોચનો સરપ્લસ થઈ શકે છે. યુએસ ડ્રાઇવિંગ સિઝન સામાન્ય રીતે માંગ વધારે છે, પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિના ધીમા અંદાજ 3.1% ને કારણે આ અસર મર્યાદિત થઈ શકે છે.

બજારમાં ઘટાડા તરફી દ્રષ્ટિકોણ (Bear Case)

ભૌગોલિક ઘટનાઓ પ્રત્યે બજારની સંવેદનશીલતા, વર્તમાન ભાવમાં ઉછાળાને વેગ આપી રહી છે, તે અંતર્ગત મંદીના દબાણને છુપાવે છે. 2026 ના અંતમાં બિન-OPEC+ ઉત્પાદનમાં મજબૂત વૃદ્ધિ અને માંગ સ્થિર રહેવાની ધારણાને કારણે વધુ પડતા પુરવઠાનો ભય છે, જે કોઈપણ ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમને ઝડપથી ઘટાડી શકે છે. જુલિયસ બેરના વિશ્લેષક નોર્બર્ટ રકર જેવા નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે, "ઈરાન તણાવ અસ્થાયી સાબિત થવો જોઈએ અને એકવાર ધ્યાન હટી જાય, તો પુરવઠાની વિપુલતા અને કિંમતો પરના સતત દબાણ પર પાછા ફરવું જોઈએ." વધુમાં, OPEC+ ના ઉત્પાદન ગોઠવણો સભ્યો વચ્ચેની વિવિધ ક્ષમતાઓ અને ક્વોટા દ્વારા પડકારાય છે, જેમાં UAE જેવા દેશો તાજેતરના રોકાણોને કારણે ઊંચા ક્વોટા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે. જો ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ વણસી ન જાય અને OPEC+ ઉત્પાદનમાં અસરકારક રીતે ઘટાડો ન કરે, તો બજાર પુરવઠાના નોંધપાત્ર ઓવરહેંગ (વધારાનો ભાર) નો સામનો કરી શકે છે. સાઉદી અરેબિયા અને UAE ની નિકાસ વધારવાની વર્તમાન વ્યૂહરચના, બજારોને સ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ જો તણાવ ઓછો થાય અને OPEC+ ઉત્પાદન ઘટાડાનું અસરકારક રીતે સંકલન ન કરે તો તે વધુ પડતો પુરવઠો બનાવી શકે છે. લાંબા ગાળાના ભાવનું અનુમાન EIA ના અનુમાનો દ્વારા વધુ અસ્પષ્ટ છે, જે 2026 માં Brent ક્રૂડનો સરેરાશ $58/b અને 2027 માં $53/b રહેવાની ધારણા રાખે છે, જે વૈશ્વિક ઇન્વેન્ટરી વધતા ભાવ ઘટવાની અપેક્ષા દર્શાવે છે.

ભવિષ્યનું અનુમાન

વિશ્લેષકોએ ભૌગોલિક જોખમોને કારણે 2026 માટે તેલના ભાવના અનુમાનો વધાર્યા છે, જેમાં Brentનો સરેરાશ $63.85 અને WTIનો $60.38 પ્રતિ બેરલ રહેવાની ધારણા છે, જે જાન્યુઆરીના અગાઉના અનુમાનો કરતાં વધુ છે. જોકે, આ વધારાના અનુમાનો વર્ષના અંતમાં વધુ પડતા પુરવઠાની ચિંતાઓને કારણે મર્યાદિત છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) નો અંદાજ છે કે 2026 માં વૈશ્વિક તેલની માંગ 850 kb/d વધશે, જેમાં ચીનના નેતૃત્વ હેઠળના બિન-OECD અર્થતંત્રો આ સમગ્ર વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર રહેશે. ચીનનો સતત વ્યૂહાત્મક સ્ટોકપાઇલિંગ (વ્યૂહાત્મક રીતે તેલનો સંગ્રહ) કેટલાક વધારાના પુરવઠાને શોષી લેશે તેવી અપેક્ષા છે. OPEC+ જૂથ, જે વિશ્વના ક્રૂડના લગભગ 40% નો પુરવઠો પૂરો પાડે છે, તે 2026 સુધીમાં લગભગ 3.66 મિલિયન bpd ના સંયુક્ત ઘટાડાને જાળવી રાખશે. તાત્કાલિક પુરવઠાની ચિંતાઓ અને લાંબા ગાળાના માંગ અને ઉત્પાદન ક્ષમતાના દ્રષ્ટિકોણ વચ્ચે બજાર સંતુલન જાળવતું હોવાથી, આ પગલાંઓની અસરકારકતા પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવશે.