સરકારી કંપની ONGC એ લદ્દાખમાં **1,000 મીટર** ઊંડે બીજો જીઓથર્મલ કૂવો બનાવવાનું કામ પૂરું કર્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતનો પ્રથમ **1 મેગાવોટ**નો પાયલોટ જીઓથર્મલ પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવામાં મદદરૂપ થશે, જે સતત રિન્યુએબલ એનર્જી પૂરી પાડશે. કંપનીએ અગાઉના પ્રયાસો કરતાં ખર્ચ અને સમયમાં સુધારો કર્યો છે.
ONGC નું ક્લીન એનર્જી તરફ આગલું પગલું
ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) એ લદ્દાખની પુગા વેલીમાં બીજા જીઓથર્મલ કૂવા (geothermal well) નું નિર્માણ પૂર્ણ કરીને પોતાની ક્લીન એનર્જી યોજનામાં એક નવો અધ્યાય જોડ્યો છે. 14,000 ફૂટ થી વધુની ઊંચાઈ પર સ્થિત આ કૂવો 1,000 મીટર ઊંડાઈ સુધી પહોંચ્યો છે. આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ ONGC એનર્જી સેન્ટર દ્વારા સંચાલિત છે, જે કંપનીનો વિશિષ્ટ સંશોધન વિભાગ છે.
આ સફળતા બાદ, ONGC એ પુષ્ટિ કરી છે કે આ વિસ્તાર પાણીના ઉત્કલન બિંદુ (boiling point) થી વધુ તાપમાને વરાળ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. પ્રથમ પ્રયાસ કરતાં વધુ ઝડપ અને ઓછા ખર્ચ સાથે, ONGC સાબિત કરવા માંગે છે કે ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભીય ગરમી (underground heat) નો ઉપયોગ કરીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવી શક્ય છે.
1 મેગાવોટ પાયલોટ પ્લાન્ટ તરફ:
આ ડ્રિલિંગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય 1 મેગાવોટ ઇલેક્ટ્રિક (MWe) નો પાયલોટ જીઓથર્મલ પાવર પ્લાન્ટ ચલાવવાનો છે. સોલાર કે પવન ઉર્જાથી વિપરીત, જે હવામાન પર આધાર રાખે છે, જીઓથર્મલ ઉર્જા બેઝલોડ પાવર (baseload power) પ્રદાન કરે છે, એટલે કે તે 24 કલાક સતત વીજળી આપી શકે છે. લદ્દાખ જેવા દૂરના પ્રદેશ માટે, આ વિશ્વસનીયતા સ્થાનિક ઉર્જા સુરક્ષા માટે ખૂબ ફાયદાકારક છે.
ભારતે 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટ બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ (non-fossil fuel) વીજળી ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. જોકે, મોટાભાગની વૃદ્ધિ સોલાર અને પવન પ્રોજેક્ટ્સ પર કેન્દ્રિત છે. જીઓથર્મલ ઉર્જા ભારતમાં તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, જે ટેકનિકલ, લોજિસ્ટિકલ અને આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહી છે, ખાસ કરીને અત્યંત ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં ડ્રિલિંગની જટિલતા.
રોકાણકારો માટે શું છે?
આ પ્રોજેક્ટ ONGC ના પરંપરાગત તેલ અને ગેસના વ્યવસાયથી આગળ વધીને વિવિધતા લાવવાના પ્રયાસો દર્શાવે છે. ભલે આ પાયલોટ પ્લાન્ટ ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ નાનો હોય અને તાત્કાલિક કંપનીની આવક કે નફા પર મોટી અસર ન કરે, તે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રૂફ-ઓફ-કન્સેપ્ટ (proof-of-concept) તરીકે કામ કરશે. જો સફળ થાય, તો તે દેશના અન્ય ભાગોમાં મોટા પાયે જીઓથર્મલ ઓપરેશન્સ માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે.
રોકાણકારો માટે આગામી મુખ્ય તબક્કો પાવર જનરેશન સાધનોની સ્થાપના અને પ્લાન્ટનું અંતિમ કમિશનિંગ (commissioning) હશે. કૂવાની ટેકનિકલ સફળતા ઉપરાંત, ભારતમાં જીઓથર્મલ ઉર્જાની લાંબા ગાળાની શક્યતા સરકારની નીતિગત સહાય, ટેકનોલોજીને વિસ્તૃત કરવાનો ખર્ચ અને કંપની આવા મુશ્કેલ વાતાવરણમાં કામગીરીનું સંચાલન કેટલી અસરકારક રીતે કરી શકે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. ONGC એનર્જી સેન્ટર તરફથી ભવિષ્યમાં આવનારા અહેવાલોમાંથી આ પાયલોટ પ્લાન્ટ ક્યારે સ્થાનિક ગ્રીડમાં વીજળીનું યોગદાન આપવાનું શરૂ કરશે તેની માહિતી મળશે.