Whalesbook
દેશી ટેકનોલોજી જ સુરક્ષાની ચાવી: NTPC ચેરમેન
NTPC ના ચેરમેન ગુરદીપ સિંહ દેશી ન્યુક્લિયર ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં આવતા અવરોધોથી બચવા અને આત્મનિર્ભરતા મેળવવા માટે, આપણે શરૂઆતના ખર્ચમાં 5% થી 10% નો વધારો સહન કરવો પડી શકે છે. આ વાતો ત્યારે મહત્વની બની જાય છે જ્યારે ભારત 2047 સુધીમાં 100 GW ન્યુક્લિયર પાવર ક્ષમતા હાંસલ કરવાના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક પર કામ કરી રહ્યું છે. આ લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે નવા SHANTI એક્ટ હેઠળ ખાનગી અને વિદેશી રોકાણને આકર્ષવાના પ્રયાસો પણ ચાલી રહ્યા છે.
આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ અને મોટો ખર્ચ
જોકે, દેશી ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકવાની આ પહેલ કેટલાક મોટા આર્થિક પડકારો પણ લઈને આવે છે. હાલમાં, ભારતમાં ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટ્સનો ખર્ચ પ્રતિ MW આશરે ₹15 થી ₹16 કરોડ છે, જે સોલાર અને વિન્ડ પાવર પ્રોજેક્ટ્સ (જેનો ખર્ચ પ્રતિ MW ₹5 થી ₹8 કરોડ છે) કરતાં ઘણો વધારે છે. NTPC પોતાની ક્ષમતા વધારવા માટે મોટા, દેશમાં બનેલા રિએક્ટરને પસંદ કરી રહ્યું છે, પરંતુ આ માર્ગ અપનાવવાથી શરૂઆતનો રોકાણ ખર્ચ વધી શકે છે. 2047 સુધીમાં 100 GW ના કુલ લક્ષ્યાંક માટે દર વર્ષે લગભગ 4.14 GW ક્ષમતા વધારવાની જરૂર પડશે, જેના માટે અંદાજે $218 બિલિયન નું કુલ રોકાણ જરૂરી છે.
SHANTI એક્ટ: ખાનગી રોકાણ માટે નવી રાહ
Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India (SHANTI) એક્ટ, જે 2025 માં પસાર થયો છે, તે જૂના કાયદાઓને બદલીને દેશના ન્યુક્લિયર ક્ષેત્રના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મોટા પ્રમાણમાં ખાનગી અને વિદેશી મૂડી આકર્ષવાનો મુખ્ય હેતુ ધરાવે છે. આ કાયદો ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીને મંજૂરી આપે છે, જેમાં ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સમાં 49% સુધીનો વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) સામેલ છે, અને જવાબદારીના નિયમોમાં પણ સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. તેમ છતાં, કોલસા, સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા સ્ત્રોતોની સરખામણીમાં ન્યુક્લિયર પાવરની આર્થિક સદ્ધરતા અંગે પ્રશ્નો યથાવત છે.
મોટા રિએક્ટર વિરુદ્ધ સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs)
NTPC હાલમાં મોટા-કેલિબરના રિએક્ટરને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે, ત્યારે સરકાર ચોક્કસ ઔદ્યોગિક ઉપયોગો માટે સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs) ને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, જેના વિકાસ માટે ₹20,000 કરોડ ની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. SMRs ઝડપી ડિપ્લોયમેન્ટ અને પ્રતિ યુનિટ ઓછો શરૂઆતનો ખર્ચ જેવા ફાયદાઓ પ્રદાન કરી શકે છે. જોકે, SMRs માટે ખર્ચ કાર્યક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવા માટે સામાન્ય રીતે મોટા પ્રમાણમાં ઓર્ડરની જરૂર પડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અનુમાનો ઘણીવાર SMRs ના ઓવરનાઇટ ખર્ચને પરંપરાગત મોટા રિએક્ટર કરતાં વધુ દર્શાવે છે, જોકે L&T જેવી કંપનીઓ દ્વારા ભારતની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા 30% સુધી બચત કરી શકે છે. વૈશ્વિક રિએક્ટર માર્કેટમાં Westinghouse, EDF, અને Rosatom જેવા મુખ્ય ખેલાડીઓ શામેલ છે, જ્યારે GE Hitachi પણ SMR ડિઝાઇન વિકસાવી રહી છે. ભારતમાં NPCIL, Tata Power, અને Larsen & Toubro જેવી સંસ્થાઓ SMR તકો શોધી રહી છે.
NTPC ની માર્કેટ પોઝિશન
NTPC, એક મોટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્લેયર તરીકે, મે 2026 સુધીમાં આશરે ₹3.83 ટ્રિલિયન ની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ધરાવે છે, જેમાં P/E રેશિયો 15.43 થી 16.3 ની વચ્ચે રહ્યો છે.
ઘરેલું ન્યુક્લિયર ટેકનોલોજીમાં રોકાણના જોખમો
ઘરેલું ન્યુક્લિયર ટેકનોલોજીને પ્રાધાન્ય આપવાથી, ઊર્જા સુરક્ષાનું લક્ષ્ય ભલે હોય, આર્થિક જોખમો પણ જોડાયેલા છે. દેશી સોલ્યુશન્સ માટે ઊંચો શરૂઆતનો ખર્ચ પ્રોજેક્ટના ખર્ચમાં અને વીજળી ટેરિફમાં વધારો કરી શકે છે, સંભવતઃ ન્યુક્લિયર પાવરને રિન્યુએબલ્સ સામે ઓછો સ્પર્ધાત્મક બનાવી શકે છે અને 100 GW ના લક્ષ્યાંકને વિલંબિત કરી શકે છે. ફક્ત દેશી વિકાસ પર નિર્ભર રહેવાથી વૈશ્વિક પ્રગતિની સરખામણીમાં ધીમા નવીનતા ચક્ર (innovation cycles) પણ થઈ શકે છે, જે ઓછા કાર્યક્ષમ સિસ્ટમ્સ મેળવવાનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. વધુમાં, SHANTI એક્ટ હેઠળ વિકસિત નિયમનકારી માળખું જાહેર ક્ષેત્ર અને ખાનગી રોકાણકારો બંને માટે અમલીકરણમાં અનિશ્ચિતતાઓ ઊભી કરી શકે છે. ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સ માટે જરૂરી વિશાળ મૂડી, જે ₹16–20 કરોડ પ્રતિ MW નો અંદાજ છે, સંભવતઃ ખર્ચ વધારા સાથે મળીને, એક નોંધપાત્ર નાણાકીય પડકાર ઊભો કરે છે.
ભારતના ન્યુક્લિયર ભવિષ્યનું આઉટલુક
NTPC ના ચેરમેનની દ્રષ્ટિ ઊર્જા સુરક્ષાના લક્ષ્યો અને આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર દર્શાવે છે. 100 GW ના ન્યુક્લિયર લક્ષ્યાંકની સફળતા ઘરેલું ઉકેલોને પ્રાધાન્ય આપવા સાથે સંકળાયેલા ખર્ચ અને તકનીકી વિકાસને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવા પર આધાર રાખશે. રાષ્ટ્રની આ પરિબળોને નેવિગેટ કરવાની ક્ષમતા તેની ઊર્જા સુરક્ષા અને સ્વચ્છ ઊર્જા લેન્ડસ્કેપમાં તેની સ્થિતિને આકાર આપશે, જેમાં NPCIL જેવી સંસ્થાઓ પણ 2032 સુધીમાં નોંધપાત્ર ક્ષમતા વૃદ્ધિની યોજના બનાવી રહી છે.