ઈરાને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને ફરીથી ખોલવાનો અમેરિકાનો પ્રસ્તાવ નકારી દીધો છે. જૂન 2026ના ઈસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમની 7 શરતો પૂરી કરવા માટે ઈરાન અડગ છે, જેનાથી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર ભારે દબાણ વધ્યું છે.
રાજદ્વારી ગતિરોધ અને ઈરાનનું વલણ
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર રાજદ્વારી તણાવ ચરમસીમાએ છે. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગેર કાલિબાફે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી જૂન 2026ના ઈસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમમાં નક્કી થયેલી 7 શરતોનું સંપૂર્ણ પાલન નહીં થાય, ત્યાં સુધી આ મહત્વનો જળમાર્ગ બંધ રહેશે. અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલા તાજેતરના પ્રસ્તાવોને ઈરાને ફગાવી દેતા રાજદ્વારી વાટાઘાટો હાલમાં થંભી ગઈ છે.
ઊર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક અસર
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો એનર્જી ચોકપોઈન્ટ છે. આ માર્ગ લાંબા સમયથી બંધ હોવાને કારણે વૈશ્વિક ઓઈલ ટ્રાન્ઝિટ પર ગંભીર અસર પડી છે. હાલમાં પાઈપલાઈન અને શિપ-ટુ-શિપ ટ્રાન્સફર દ્વારા ઓઈલ સપ્લાય ચાલુ રાખવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ આ વિકલ્પો મુખ્ય જળમાર્ગની ક્ષમતાની બરાબરી કરી શકતા નથી, જેના કારણે સપ્લાય ચેઈનમાં સતત અડચણો આવી રહી છે.
ભારતીય બજાર અને રોકાણકારો માટે જોખમ
ભારત માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. ક્રૂડ ઓઈલના મોટા આયાતકાર તરીકે, ભારતને નીચે મુજબના જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે:
- એનર્જી ઈન્ફ્લેશન: ક્રૂડના ભાવમાં વધારો થવાથી ભારતમાં મોંઘવારી વધી શકે છે.
- ટ્રેડ ડેફિસિટ: આયાત બિલ વધવાથી દેશની વેપાર ખાધ પર અસર પડશે.
- રિફાઈનિંગ માર્જિન: લોજિસ્ટિક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટના ખર્ચમાં વધારો થતા રિફાઈનિંગ કંપનીઓના માર્જિન દબાણ હેઠળ આવી શકે છે.
ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનની શરતોને સ્પષ્ટપણે નકારી દીધી છે. પ્રદેશમાં અમેરિકી નૌકાદળની હાજરી અને હાઈ-ટેન્શન વાતાવરણને કારણે મરીન ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ અને ફ્રેટ રેટમાં પણ મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે. રોકાણકારોએ હવે વૈશ્વિક ક્રૂડના ભાવમાં આવનારા ફેરફારો અને યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.