ભારતના લગભગ **50%** કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સમાં હવે **3 દિવસથી** ઓછો કોલસાનો સ્ટોક બચ્યો છે. વીજળીની સતત વધી રહેલી માંગ અને સપ્લાય ગેપને કારણે પાવર જનરેશન કંપનીઓ માટે ઓપરેશનલ જોખમ વધી રહ્યું છે.
દેશના પાવર સેક્ટરમાં એક ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે. સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રીસિટી ઓથોરિટીના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, દેશના કુલ 191 કોલસા આધારિત પ્લાન્ટ્સમાંથી 96 પ્લાન્ટ્સમાં હવે 3 દિવસથી પણ ઓછો કોલસો સ્ટોકમાં છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાથી આ સ્થિતિ ઝડપથી વણસી છે, જેનું મુખ્ય કારણ વીજળીની માગમાં થયેલો તોતિંગ વધારો છે.
આ તંગી પાછળના મુખ્ય કારણો
આ સ્થિતિ પાછળ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. એક તરફ ગરમીનું પ્રમાણ વધતા વીજળીનો વપરાશ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો છે, તો બીજી તરફ ચોમાસું નબળું રહેતા હાઈડ્રો-ઈલેક્ટ્રિક પાવર પ્રોડક્શનમાં 20% નો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટ પૂરી કરવા માટે થર્મલ પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભરતા વધી છે, જેના કારણે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં કોલસા આધારિત પાવર આઉટપુટમાં 13% થી વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે અને કોલસાના ભંડાર ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યા છે.
પાવર કંપનીઓ પર શું થશે અસર?
રોકાણકારો માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. જ્યારે પ્લાન્ટ પાસે પૂરતો બળતણ ન હોય, ત્યારે કંપનીઓએ કાં તો પાવર આઉટપુટ ઘટાડવો પડે છે અથવા મોંઘા ભાવે વીજળી ખરીદીને કરાર પૂરા કરવા પડે છે, જે સીધી રીતે તેમના પ્રોફિટ માર્જિન પર અસર કરે છે. જે કંપનીઓ પાસે પોતાની માલિકીની કેપ્ટિવ કોલસાની ખાણો છે, તેઓ આ સ્થિતિમાં વધુ સુરક્ષિત ગણાય છે.
સપ્લાય ચેઈન અને લોજિસ્ટિક્સના પડકારો
માત્ર ખાણકામ પૂરતું નથી, પરંતુ કોલસાને સમયસર પ્લાન્ટ સુધી પહોંચાડવો તે મોટો પડકાર છે. રેલવે નેટવર્કમાં ભીડ અને વેગનની અછતને કારણે સપ્લાયમાં વારંવાર અવરોધો આવે છે. રોકાણકારોએ હવે રેલવે રેક (Rail Rake) ની ઉપલબ્ધતા અને રોજિંદા કોલસાના સ્ટોક લેવલ પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે તે જ કંપનીની આવનારા સમયની પરફોર્મન્સ નક્કી કરશે.