ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં ભારતમાં સોલાર મોડ્યુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા **200 GW** કરતાં વધી ગઈ છે. જોકે, આ વિકાસ છતાં, પોલિસિલિકોન જેવા જરૂરી કાચા માલ માટે દેશ **100%** આયાત પર નિર્ભર છે. આ પરિસ્થિતિ સપ્લાય ચેઇન અને ખર્ચના દબાણ માટે જોખમ ઊભું કરે છે, જેને પહોંચી વળવા સરકાર નવી પ્રોત્સાહન યોજનાઓ લાવી રહી છે.
સોલાર ક્ષેત્રે મોટો પડાવ!
ભારતના રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરે ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. દેશની સોલાર મોડ્યુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા 200 ગીગાવોટ (GW) ના આંકડાને પાર કરી ગઈ છે. આ માત્ર થોડા વર્ષો પહેલાની સ્થિતિ કરતાં ઘણો મોટો ઉછાળો છે, જ્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા નહિવત્ હતી. આ સાથે, ભારતમાં કુલ ઇન્સ્ટોલ્ડ સોલાર પાવર લગભગ 164.59 GW સુધી પહોંચ્યો છે, જે રિન્યુએબલ એનર્જી તરફના દેશના આક્રમક પ્રયાસો દર્શાવે છે.
આયાત પર નિર્ભરતાનું જોખમ
જોકે, આ વિશાળ એસેમ્બલી ક્ષમતા એક ગંભીર પડકાર છુપાવે છે. ભારતમાં સોલાર મોડ્યુલનું ઉત્પાદન તો વધી રહ્યું છે, પરંતુ સોલાર સેલ બનાવવા માટે જરૂરી મુખ્ય કાચો માલ, પોલિસિલિકોન (Polysilicon) માટે દેશ 100% આયાત પર નિર્ભર છે. આ ઉપરાંત, વેફર્સ (Wafers) અને ઇંગોટ્સ (Ingots) માટે પણ આયાત પર ભારે આધાર રાખવામાં આવે છે, જેનો મોટો હિસ્સો ચીનથી આવે છે. આના કારણે, સ્થાનિક ઉત્પાદકો ફક્ત એસેમ્બલર બનીને રહી ગયા છે, જે તેમને વૈશ્વિક ભાવમાં વધઘટ, શિપિંગમાં વિલંબ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ જેવા જોખમો સામે સંવેદનશીલ બનાવે છે.
સરકારી યોજનાઓ અને ભવિષ્ય
આ ખામીને દૂર કરવા માટે, સરકારે 'એપ્રુવ્ડ લિસ્ટ ઓફ મોડલ્સ એન્ડ મેન્યુફેક્ચરર્સ (ALMM)' જેવી નીતિઓ રજૂ કરી છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સોલાર પ્રોજેક્ટ્સમાં સ્થાનિક રીતે બનેલા સેલનો ઉપયોગ થાય. વધુમાં, સરકાર પોલિસિલિકોનના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નવી ઇન્સેન્ટિવ સ્કીમ લાવવાની યોજના ધરાવે છે, જેનો ઉદ્દેશ 2030 સુધીમાં 30 GW ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનો છે. આ પહેલ માટે અંદાજે ₹25,000 કરોડ ના રોકાણની જરૂર પડશે, જેનો હેતુ ઉદ્યોગને માત્ર એસેમ્બલીથી આગળ વધીને સંપૂર્ણ બેકવર્ડ ઇન્ટિગ્રેશન તરફ લઈ જવાનો છે.
રોકાણકારો માટે શું છે?
સોલાર ઉદ્યોગ માટે આ પરિવર્તન જોખમો અને તકો બંને લઈને આવે છે. આયાતી કાચા માલ પરની નિર્ભરતાનો અર્થ એ છે કે જો પોલિસિલિકોન કે વેફર્સના વૈશ્વિક ભાવ વધે, તો સ્થાનિક ઉત્પાદકોના નફા માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. નવી યોજનાઓના અમલીકરણમાં વિલંબ થવાનું જોખમ પણ છે, જે સ્થાનિક ઉત્પાદન તરફની ગતિ ધીમી કરી શકે છે. રોકાણકારો અને ઉદ્યોગ સહભાગીઓએ સ્થાનિક પોલિસિલિકોન અને વેફર ઉત્પાદન સુવિધાઓ કેટલી ઝડપથી સ્થાપિત થાય છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ.
આગામી મહિનાઓમાં, પ્રસ્તાવિત 30 GW પોલિસિલિકોન ઇન્સેન્ટિવ યોજનાની પ્રગતિ અને સ્થાનિક સેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા (32 GW હાલમાં) મોટા પાયાના સોલાર પ્રોજેક્ટ્સની વધતી માંગને પહોંચી વળવા કેટલી ઝડપથી સ્કેલ અપ થાય છે તે મુખ્ય અવલોકન બની રહેશે. આ ક્ષેત્રોમાં સફળતા નક્કી કરશે કે ભારતીય સોલાર ઉત્પાદકો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન જોખમો સામે તેમની વૃદ્ધિ જાળવી રાખી શકે છે કે નહીં.