Whalesbook
SHANTI Act: ન્યુક્લિયર જવાબદારીના નિયમોમાં ક્રાંતિકારી ફેરફાર
ડિસેમ્બર 2025 માં પસાર થયેલ ભારતના SHANTI Act એ દેશના ન્યુક્લિયર રોકાણના માળખામાં એક મોટો બદલાવ લાવ્યો છે. આ કાયદો 2010 ના Civil Liability for Nuclear Damage (CNLD) Act નું સ્થાન લે છે, જે સપ્લાયર્સ પર ભારે જવાબદારીનો બોજ નાખતો હતો. નવા SHANTI Act હેઠળ, મુખ્ય જવાબદારી ઓપરેટર પર રહેશે અને સપ્લાયર્સનો એક્સપોઝર (exposure) મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સમાં 49% સુધીના ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) ની મંજૂરી પણ આપવામાં આવી છે. આ ફેરફારો વિદેશી કંપનીઓ અને રોકાણકારો માટે જોખમ ઘટાડશે, જેનાથી ભારત ન્યુક્લિયર ક્ષેત્રે એક વધુ આકર્ષક બજાર બનશે.
સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs) પર ખાસ ધ્યાન
ભારત અને યુએસ (US) પ્રતિનિધિમંડળ માટે સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs) એક મુખ્ય ફોકસ ક્ષેત્ર છે. SMRs વધુ સુગમતા અને સંભવિત ખર્ચ ઘટાડવાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે, જે તેમને ભવિષ્યના ન્યુક્લિયર પાવરના મુખ્ય આધારસ્તંભ બનાવે છે. ભારતનું 2047 સુધીમાં 100 GW ન્યુક્લિયર ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનું લક્ષ્ય SMRs જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજી પર નિર્ભર રહેશે, જેથી ઉર્જાની માંગ અને ડીકાર્બોનાઇઝેશન (decarbonization) ના લક્ષ્યાંકોને પહોંચી શકાય. SHANTI Act SMRs ના વિકાસ અને ટેકનોલોજી શેરિંગને વેગ આપશે.
મુખ્ય કંપનીઓ અને બજારની સ્થિતિ
આ નીતિગત ફેરફારો અગ્રણી ભારતીય કંપનીઓ માટે નોંધપાત્ર તકો ઊભી કરી રહ્યા છે. Larsen & Toubro (L&T), જેની માર્કેટ કેપ ₹5.42 ટ્રિલિયન અને P/E રેશિયો આશરે 33.6 છે, તે પહેલેથી જ મુખ્ય રિએક્ટર ઘટકોનું ઉત્પાદન કરી રહી છે. Adani Enterprises, જેની માર્કેટ કેપ આશરે ₹3.5 ટ્રિલિયન અને P/E રેશિયો 32.7-35.9 ની વચ્ચે છે, તે પણ ઉર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં તેની ભૂમિકા વિસ્તારી રહી છે. Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL) જેવી કંપનીઓ પણ ભારતના ન્યુક્લિયર વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. L&T અને Adani ના વર્તમાન Valuations ભારતના ઔદ્યોગિક ભવિષ્યમાં રોકાણકારોના આશાવાદને દર્શાવે છે.
સુધારાઓ છતાં પડકારો યથાવત
સુધારા છતાં, તેના અમલીકરણમાં નોંધપાત્ર પડકારો યથાવત છે. નીતિઓને વાસ્તવિક પ્રોજેક્ટ્સમાં રૂપાંતરિત કરવી એ કાર્યક્ષમ અમલીકરણ, નિયમનકારી ગતિ, મજબૂત સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓ અને સ્પષ્ટ નાણાકીય યોજનાઓ પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ન્યુક્લિયર પાવરને સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા સસ્તા વિકલ્પો સામે સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડે છે. લાંબા બાંધકામ સમયગાળા પણ અમલીકરણના જોખમો વધારે છે. SHANTI Act આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીના ધોરણો સાથે સુસંગત હોવા છતાં, જાહેર વિશ્વાસ જાળવવા માટે મજબૂત સુરક્ષા દેખરેખ અને વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિઓની જરૂર પડશે. Nuclear Suppliers Group (NSG) માંથી ભારતનું ભૂતકાળનું બાકાત જેવા ભૌગોલિક રાજકીય મુદ્દાઓ પણ જટિલતાઓ ઊભી કરે છે.
ભારતનું મહત્વાકાંક્ષી ન્યુક્લિયર ભવિષ્ય
ભારતનું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં 100 GW ન્યુક્લિયર પાવર ક્ષમતા હાંસલ કરવાનું છે, જે વર્તમાન ~9 GW થી નોંધપાત્ર ઉછાળો છે. આ વિસ્તરણ માટે જરૂરી પ્રાઇવેટ અને વિદેશી મૂડી મેળવવા માટે SHANTI Act એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. જેમ જેમ વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા અને નેટ-ઝીરો (net-zero) લક્ષ્યાંકો વધુ તાકીદના બનતા જાય છે, તેમ તેમ ન્યુક્લિયર ઉર્જાને એક વિશ્વસનીય, ઓછું કાર્બન ઉત્સર્જન કરતો વિકલ્પ તરીકે ફરીથી વૈશ્વિક રસ મળી રહ્યો છે. ભારતના કાયદાકીય સુધારા અને SMRs પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી તે ન્યુક્લિયર ઉર્જાના ભવિષ્યમાં મુખ્ય ભાગીદાર બનવા માટે તૈયાર છે.