ભારત સરકારના 'પેરેલલ લાઈસન્સિંગ' દ્વારા વીજળી ક્ષેત્રે સ્પર્ધા વધારવાના પ્રયાસોને મોટો ફટકો પડ્યો છે. હરિયાણા સહિતના રાજ્યોએ સરકારી વીજ કંપનીઓને બચાવવા માટે ખાનગી પ્લેયર્સની એન્ટ્રી રોકતા રોકાણકારો માટે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે.
ભારત સરકાર વીજળી વિતરણ (Electricity Distribution) ક્ષેત્રે ખાનગી કંપનીઓને પ્રવેશ આપીને ટેલિકોમ સેક્ટર જેવી સ્પર્ધા ઊભી કરવા માંગે છે, પરંતુ આ પ્રોજેક્ટ હાલમાં રાજ્ય સરકારોના વિરોધ સામે ઝઝૂમી રહ્યો છે. તાજેતરમાં જ હરિયાણા સરકારે તેના રેગ્યુલેટરને આદેશ આપીને Eleven Power Private Ltd ની 25 વર્ષની લાઈસન્સ પ્રક્રિયા અટકાવી દીધી છે, જેનો ઉદ્દેશ ગુરુગ્રામ અને નૂહ વિસ્તારમાં વીજ વિતરણ કરવાનો હતો.
રેગ્યુલેટરી અડચણો અને 'પેરેલલ લાઈસન્સિંગ'
કેન્દ્ર સરકાર 'નેશનલ ઇલેક્ટ્રિસિટી પોલિસી 2026' હેઠળ સ્પર્ધા વધારવા મથી રહી છે, પરંતુ રાજ્ય સરકારો 'ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ'ની સેક્શન 108 નો ઉપયોગ કરીને કેન્દ્રના આદેશોને ઓવરરાઈડ કરી રહી છે. હાલમાં સમગ્ર ભારતમાં માત્ર મુંબઈ જ એકમાત્ર એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં વીજ વિતરણમાં સફળતાપૂર્વક ખાનગી સ્પર્ધા અમલમાં છે.
રાજ્યો શા માટે વિરોધ કરી રહ્યા છે?
આ સમગ્ર વિવાદ પાછળનું મુખ્ય કારણ DISCOMs (સરકારી વીજ કંપનીઓ) નું આર્થિક માળખું છે. હાલમાં ઉદ્યોગો અને વ્યાપારી ગ્રાહકો પાસેથી ઊંચા ટેરિફ વસૂલીને ખેડૂતો અને ગરીબ પરિવારોને સસ્તી વીજળી આપવામાં આવે છે. જો ખાનગી કંપનીઓ એન્ટ્રી કરે, તો તેઓ સ્વાભાવિક રીતે નફાકારક ગ્રાહકો (Commercial Clients) ને ટાર્ગેટ કરશે, જેનાથી સરકારી તિજોરી પર બોજ વધવાની અને લેબર યુનિયનોમાં નોકરી જવાની બીક છે.
રોકાણકારો માટે આઉટલુક
પાવર સેક્ટરમાં રોકાણ કરતા લોકોએ એ સમજવું જરૂરી છે કે ડિસ્ટ્રિબ્યુશન બિઝનેસમાં ખાનગીકરણની પ્રક્રિયા લાંબી અને જટિલ રહેવાની છે. વીજળી એ 'કોન્કરન્ટ લિસ્ટ' (Concurrent Subject) નો વિષય હોવાથી રાજ્યોની દખલગીરી ચાલુ રહેશે. જોકે, પાવર જનરેશન, સ્માર્ટ મીટરિંગ અને ગ્રીડ મોર્ડનાઈઝેશન જેવા ક્ષેત્રોમાં મૂડી રોકાણ (Capex) ચાલુ રહેશે, પરંતુ વિતરણ ક્ષેત્રે હજુ લાંબા સમય સુધી સરકારી વર્ચસ્વ યથાવત રહેવાની શક્યતા છે.