ભારતની નેશનલ પાવર ગ્રીડ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં માત્ર **68.81%** સમય જ સુરક્ષિત ફ્રિકવન્સી રેન્જમાં રહી હતી. ગ્રીડમાં આવતી આ વધતી જતી અસ્થિરતા પાવર સેક્ટર માટે જોખમી સંકેત છે. આ પડકારને પહોંચી વળવા સરકારે **Green Energy Corridor-III** હેઠળ **₹6,000 કરોડના** બેટરી સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાત કરી છે.
ભારતીય વીજળી ગ્રીડની સ્થિરતા પર દબાણ વધી રહ્યું છે, કારણ કે વીજળીની ફ્રિકવન્સી વારંવાર નિર્ધારિત સુરક્ષિત મર્યાદાની બહાર જઈ રહી છે. તાજેતરના ડેટા મુજબ, ગ્રીડ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં માત્ર 68.81% સમય 49.9 Hz થી 50.05 Hz ની ભલામણ કરેલ શ્રેણીમાં રહી હતી. ગ્રીડ ફ્રિકવન્સી એ રાષ્ટ્રીય ગ્રીડના 'હાર્ટબીટ' સમાન છે; જ્યારે તેમાં વધઘટ થાય, ત્યારે તેનો અર્થ એ કે વીજળીનું ઉત્પાદન અને વપરાશ વચ્ચે મોટું અંતર છે.
ઓપરેશનલ જોખમો અને રિન્યુએબલ સેક્ટર
જ્યારે ગ્રીડ ફ્રિકવન્સી અસ્થિર હોય, ત્યારે સિસ્ટમ માટે વીજ વપરાશમાં અચાનક થતા ફેરફારોને પચાવવા મુશ્કેલ બને છે. જો ફ્રિકવન્સી ખૂબ નીચી જાય, તો ગ્રીડને મોટી નિષ્ફળતાથી બચાવવા માટે ઓટોમેટેડ 'લોડ શેડિંગ' કરવું પડે છે. રિન્યુએબલ એનર્જી કંપનીઓ માટે આ સ્થિતિ સીધું નુકસાન નોતરે છે. જ્યારે ગ્રીડ ઉત્પાદિત વીજળી લેવા માટે સક્ષમ ન હોય, ત્યારે પાવર પ્લાન્ટ્સને ઉત્પાદન અટકાવવા કહેવામાં આવે છે, જેને 'curtailment' કહેવાય છે. કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સની તુલનામાં, ઘણા રિન્યુએબલ પ્રોજેક્ટ્સ પાસે આવા જોખમો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે મજબૂત નાણાકીય કરાર હોતા નથી.
સરકારનો માસ્ટર પ્લાન: ₹6,000 કરોડનું રોકાણ
આ ગંભીર સ્થિતિને સુધારવા માટે કેન્દ્ર સરકાર Green Energy Corridor-III પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી છે. આ અંતર્ગત ₹6,000 કરોડ ખાસ કરીને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ સ્ટોરેજ સિસ્ટમ 'બફર' તરીકે કામ કરશે, જે વધારાની વીજળીને સ્ટોર કરી જરૂર પડે ત્યારે ગ્રીડમાં છોડશે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
રોકાણકારો માટે હવે મહત્વનું એ છે કે આ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સનું અમલીકરણ કેટલી ઝડપથી થાય છે. ગ્રીડ-બેલેન્સિંગ મિકેનિઝમની પ્રગતિ અને રેગ્યુલેટરી બોડીના નવા ગ્રીડ કોડ અપડેટ્સ પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે, કારણ કે આ પરિબળો ટ્રાન્સમિશન અને જનરેશન કંપનીઓના ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્યને નક્કી કરશે.