ભારતની ઓઇલ પોલિસી નિષ્ફળ? અબજો રૂપિયા ખર્ચાયા, પ્રોડક્શન ઠપ્પ!

પોલિસીના વચનો હવામાં!

લગભગ દસ વર્ષ પહેલાં લાગુ કરાયેલી India Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy (HELP) દેશની વિશાળ ઓઇલ અને ગેસ સંભાવનાઓને ઉજાગર કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આ પોલિસી, જે અગાઉની New Exploration Licensing Policy (NELP) નું સ્થાન લીધું હતું, તેનો ઉદ્દેશ રેવન્યુ-શેરિંગ મોડેલ અને ઓપન એкреજ લાઇસન્સિંગ દ્વારા ઘરેલું ઉત્પાદનને વેગ આપવાનો હતો. પરંતુ, પરિણામ ખૂબ જ નિરાશાજનક રહ્યું છે. ડેટા સૂચવે છે કે Open Acreage Licensing Programme (OALP) હેઠળ 172 એક્સપ્લોરેશન બ્લોક્સ એવોર્ડ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં $4.36 બિલિયન થી વધુના રોકાણની યોજના હતી, પરંતુ ફક્ત 14 શોધ (discoveries) થઈ છે. ખાસ કરીને, ગુજરાતમાં માત્ર એક નાનો ફિલ્ડ જ ઉત્પાદન શરૂ કરી શક્યો છે, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનમાં નજીવો ફાળો આપી રહ્યો છે. આ વાસ્તવિકતા ભારતના અંદાજિત 22 બિલિયન બેરલ વણશોધાયેલા ઓઇલ અને ગેસ ભંડારની સરખામણીમાં ખૂબ જ અલગ છે. આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય હજુ પણ પહોંચની બહાર છે, કારણ કે દેશ હજુ પણ તેના ક્રૂડ ઓઇલનો આશરે 90% આયાત કરે છે.

ઊંચા જોખમો અને ખર્ચ એક્સપ્લોરેશનમાં અવરોધરૂપ

એક મુખ્ય સમસ્યા સાબિત થયેલા ભૌગોલિક ડેટા કરતાં સંભવિતતા પર વધુ પડતો આધાર રાખવાનો છે, જેના કારણે આશાવાદ પર આધારિત બિડિંગ થાય છે. મોટાભાગના એવોર્ડ કરાયેલા બ્લોક્સ ડીપવોટર અને અલ્ટ્રા-ડીપવોટર વિસ્તારોમાં છે, જે મોંઘા, ટેકનોલોજીકલી જટિલ અને ઉચ્ચ જોખમવાળા છે. આ ઝડપી નફાકારક ઉત્પાદનને મુશ્કેલ બનાવે છે, જેમાં વર્ષોના સતત રોકાણ અને આધુનિક ટેકનોલોજીની જરૂર પડે છે. જૂના Production Sharing Contract (PSC) મોડેલ, જે કંપનીઓને ખર્ચ વસૂલ કરવાની મંજૂરી આપતું હતું, તેનાથી HELP હેઠળના વર્તમાન રેવન્યુ-શેરિંગ મોડેલમાં ફેરફાર થતાં કંપનીઓ માટે જોખમ વધ્યું છે. આ ઉપરાંત, મંજૂરીઓમાં વિલંબ અને ભૂતકાળમાં રેટ્રોએક્ટિવ ટેક્સ જેવા મુદ્દાઓએ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઘટાડ્યો છે. 2017 થી, કોઈ મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ કંપનીએ ભારતમાં નવા એક્સપ્લોરેશન પ્રોજેક્ટ માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી નથી, અને તેઓ સરકારી કંપનીઓ સાથે હાલના ફિલ્ડને ફરીથી સક્રિય કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. ભારતીય ઓફશોર પ્રોજેક્ટ્સ માટે ઓપરેશનલ ખર્ચ, જે પ્રતિ બેરલ $15-20 હોવાનો અંદાજ છે, તે પ્રાદેશિક પ્રતિસ્પર્ધીઓ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.

વિદેશી રોકાણકારો દૂર, સરકારી કંપનીઓ આગળ

ઓઇલ અને ગેસ એક્સપ્લોરેશન ક્ષેત્ર હજુ પણ Oil and Natural Gas Corporation (ONGC) અને Oil India જેવી સરકારી માલિકીની કંપનીઓ (PSUs) દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવે છે. ONGC એકલું જ ભારતના લગભગ 71% ઓઇલ અને 84% ગેસ ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે. જ્યારે આ કંપનીઓ નવા પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહી છે, જેમ કે ONGC નો $20 બિલિયન નો ડીપવોટર ડ્રિલિંગ પ્રોગ્રામ, નવા એક્સપ્લોરેશન પ્રોજેક્ટ્સમાં નોંધપાત્ર ખાનગી અને વિદેશી રોકાણનો અભાવ એક મોટી નબળાઈ છે. Reliance Industries, જે એક સમયે મુખ્ય ખેલાડી હતી, તેણે મોટાભાગે નવા એક્સપ્લોરેશનથી દૂર રહેવાનું પસંદ કર્યું છે. PSU પર આ નિર્ભરતા, જ્યાં અમુક સ્ટાફ જે કંપનીઓનું નિરીક્ષણ કરે છે ત્યાંથી ડેપ્યુટેશન પર હોય છે, તે Directorate General of Hydrocarbons (DGH) ની અંદર હિતના ટકરાવ (conflicts of interest) ની સંભાવના ઊભી કરે છે. દરમિયાન, ભારતનો ઓઇલ વપરાશ વૈશ્વિક માંગ વૃદ્ધિમાં અગ્રણી બનવાની ધારણા છે, જે ઘરેલું ઉત્પાદનમાં વધારાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરે છે.

મુખ્ય પડકારો અને જોખમો યથાવત

પોલિસી સુધારા અને રોકાણના વચનો છતાં, ભારતના અપસ્ટ્રીમ ઓઇલ અને ગેસ ક્ષેત્ર સામે મોટી પડકારો છે. મુખ્ય સમસ્યા એક્સપ્લોરેશન પ્રવૃત્તિઓને વાસ્તવિક ઉત્પાદનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં સતત અસમર્થતા રહે છે, જેના કારણે આયાત પર નિર્ભરતા ઊંચી રહે છે. ભારતમાં ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન માટે કુદરતી ભૌગોલિક પડકારો અને વધતા ખર્ચ એક નોંધપાત્ર અવરોધ ઉભો કરે છે. રેવન્યુ-શેરિંગ મોડેલ, સ્પષ્ટતા લાવવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે, ઓપરેટર્સ પર ભારે જોખમ લાદે છે, ખાસ કરીને ઉચ્ચ-જોખમવાળા વિસ્તારોમાં, જે વૈશ્વિક ખેલાડીઓને અગાઉના PSC કરારો કરતાં ઓછા આકર્ષક લાગે છે. મંજૂરીઓમાં વિલંબ અને અગાઉના ટેક્સ સંબંધિત સમસ્યાઓ જેવી ભૂતકાળની સમસ્યાઓએ વિશ્વાસ નબળો પાડ્યો છે. વધુમાં, દેશની ઉર્જા સુરક્ષા વૈશ્વિક રાજકીય ઘટનાઓ અને સપ્લાયમાં વિક્ષેપ માટે વધુને વધુ સંવેદનશીલ બની રહી છે, જે આયાતી ક્રૂડ પર નિર્ભરતાના જોખમોને વધારે છે. ભારતમાં નવા શોધ માટે સફળતા દર, જે દર 8-10 પ્રયાસોમાં એક વ્યાવસાયિક શોધનો અંદાજ છે, તે મલેશિયા જેવા બેન્ચમાર્ક કરતાં પાછળ છે. Vedanta, જે વ્યાપક રિસોર્સિસ ક્ષેત્રમાં એક ખેલાડી છે, તે નોંધપાત્ર દેવું ધરાવે છે (D/E રેશિયો 2.12), જે તેના ઓપરેશન્સમાં નાણાકીય જોખમનું બીજું સ્તર ઉમેરે છે.

આઉટલૂક: ઉત્પાદનની સમસ્યાઓ વચ્ચે સાવચેતીભર્યું આશાવાદ

આઉટલૂક સાવચેતીભર્યું આશાવાદી છે, જેમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે અપસ્ટ્રીમ ક્ષેત્રની કમાણીમાં વૃદ્ધિ થવાની અપેક્ષા છે, આંશિક રીતે અનુકૂળ ઓઇલ ભાવને કારણે. ONGC માટે, ઓઇલના ભાવમાં દરેક $10 નો વધારો તેના EBITDA માં આશરે ₹13,000 કરોડ ઉમેરી શકે છે, જ્યારે Oil India માટે, અસર આશરે ₹2,200 કરોડ છે. ONGC માટે એનાલિસ્ટ ટાર્ગેટ પ્રાઈસ તાજેતરમાં વધારવામાં આવી છે, જેમાં સુધારેલા ગ્રોથ આગાહીઓ અને થોડા ઓછા ભવિષ્યના પ્રાઈસ-ટુ-અર્નિંગ રેશિયોનો ઉલ્લેખ છે. Oil India માટે એનાલિસ્ટ સર્વસંમતિ 'Buy' છે, જેનો ટાર્ગેટ પ્રાઈસ આશરે IN₹525.05 છે. જોકે, આ હકારાત્મક દૃષ્ટિકોણને ઘરેલું ઉત્પાદન વધારવાના ચાલુ સંઘર્ષો દ્વારા મર્યાદિત કરવામાં આવે છે. ONGC નો KG-98/2 ડીપવોટર બ્લોક અને મુંબઈ હાઈ રી-ડેવલપમેન્ટ ભવિષ્યના ઉત્પાદન માટે મુખ્ય માનવામાં આવે છે, પરંતુ એનાલિસ્ટ્સ સાવચેત કરે છે કે તેના પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખવો ખૂબ જ વહેલું છે. ઉદ્યોગ 2031 સુધીમાં આશરે 5% ના CAGR થી વૃદ્ધિ પામવાની અપેક્ષા છે, પરંતુ આ વૃદ્ધિ હાંસલ કરવી એ માળખાકીય સમસ્યાઓ પર કાબુ મેળવવા પર આધાર રાખે છે જેણે છેલ્લા દાયકામાં ભારતના એક્સપ્લોરેશન પ્રયાસોને અવરોધ્યા છે.