ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ **$123** પ્રતિ બેરલને પાર હોવા છતાં ભારતમાં પેટ્રોલના ભાવ સ્થિર છે. સરકારે એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં **₹10** નો ઘટાડો કર્યો છે, જ્યારે સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ **₹21,300 કરોડ** નું નુકસાન સહન કર્યું છે.
ભારતીય બજારમાં અત્યારે ગ્લોબલ ક્રૂડ ઓઈલના આસમાની ભાવ અને સ્થાનિક સ્તરે સ્થિર છૂટક કિંમતો વચ્ચે મોટું અંતર જોવા મળી રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026 માં ભારતીય ક્રૂડ બાસ્કેટ $123 પ્રતિ બેરલની ઉપર રહી હોવા છતાં, દિલ્હીમાં પેટ્રોલના ભાવમાં માત્ર 7% થી 8% નો નજીવો વધારો થયો છે. આ સ્થિરતા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્લોબલ ક્રૂડ શોકને કારણે દેશમાં મોંઘવારીને વધતી અટકાવવાનો છે.
રિટેલર્સ પર નાણાકીય દબાણ
આ પ્રાઈસ કંટ્રોલ મિકેનિઝમ બે સ્તંભો પર ટકેલું છે: સરકારી એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો અને સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા નુકસાનનું શોષણ. જેમાં Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum અને Hindustan Petroleum નો સમાવેશ થાય છે. સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર ₹10 પ્રતિ લિટરની એક્સાઈઝ ડ્યુટી ઘટાડી હતી, પરંતુ ફેબ્રુઆરી થી માર્ચ 2026 વચ્ચે OMCs એ અંદાજે ₹21,300 કરોડ નું નુકસાન (Under-recoveries) સહન કર્યું છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ કંપનીઓએ ઉત્પાદન ખર્ચ કરતા ઓછા ભાવે ઈંધણ વેચીને નફા પર સીધો ફટકો સહન કર્યો છે.
સપ્લાય ચેઈન અને ઈથેનોલનો સપોર્ટ
ભારત તેની જરૂરિયાતના 88.5% ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પાસેના તણાવને જોતા, સરકારે માર્ચ 2026 સુધીમાં 70% ક્રૂડ શિપમેન્ટનો રૂટ બદલીને સુરક્ષિત બનાવ્યો હતો. વધુમાં, ઈથેનોલ-બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામમાં 20% ના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરીને આયાતી ક્રૂડ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં આવી છે. આનાથી બ્રેન્ટ ક્રૂડની અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મળ્યું છે.
રોકાણકારો માટે પરિસ્થિતિ
ક્રૂડના ભાવ ઊંચા રહેતા હોવાથી, બજારમાં હવે પ્રશ્ન એ છે કે આ વ્યૂહરચના કેટલા સમય સુધી ટકી શકશે? રોકાણકારો હવે ત્રણ મુખ્ય બાબતો પર નજર રાખી રહ્યા છે: સરકારની નાણાકીય ક્ષમતા, OMCs ના પ્રોફિટ માર્જિન પરનું દબાણ અને ભવિષ્યમાં રિટેલ ભાવમાં થનારા સંભવિત ફેરફારો.