ભારતનો ઇથેનોલ પ્લાન: ઊર્જા સુરક્ષા માટે પ્રયાસ, પણ ગાડીઓના માઇલેજનું શું?

ઊર્જા સુરક્ષા માટે ઇથેનોલ પર ભાર

ભારત પેટ્રોલ માં વધુ ઇથેનોલ ભેળવવા ના કાર્યક્રમ ને ઝડપ થી આગળ વધારી રહ્યું છે. આ દેશના ઊર્જા સુરક્ષા યોજના નો એક મહત્વનો હિસ્સો છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પર ની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયા માં સપ્લાય ને લઈને રહેલી ચિંતાઓ વચ્ચે આ પગલું નિર્ણાયક બની રહ્યું છે. આ ઝડપી નીતિ વાહન ચાલકો માટે વ્યવહારિક પરિવર્તનો લાવી રહી છે.

વિદેશી હુંડિયામણ અને ખેડૂતો ને ફાયદો, પણ ચિંતાઓ પણ?

આ ઇથેનોલ પ્રોત્સાહન થી દેશ નું વિદેશી હુંડિયામણ (Forex) બચશે અને ખેડૂતો ની આવક પણ વધશે. અધિકારીઓ મુજબ, વાર્ષિક આશરે 4.5 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ અને લગભગ ₹1.65 લાખ કરોડ જેટલું વિદેશી હુંડિયામણ નીચા આવશે. તાજેતરની વૈશ્વિક ઘટનાઓએ ક્રૂડ ઓઇલ ના ઊંચા ભાવ નું જોખમ પણ ઉજાગર કર્યું છે, જેના કારણે ભારત ની વાર્ષિક આયાત બિલ માં $70 અબજ થી વધુ નો વધારો થઈ શકે છે. સરકાર ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ ને રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સુરક્ષા માટે ખુબ જ મહત્વપૂર્ણ માની રહી છે. એટલું જ નહીં, તેના થી 736 લાખ મેટ્રિક ટન થી વધુ CO2 ઉત્સર્જન માં પણ ઘટાડો થયો છે.

વાહન માલિકો ની માઇલેજ માં ઘટાડો અને એન્જિન ની ચિંતા

E20 (20% ઇથેનોલ બ્લેન્ડ) સાથે સંપૂર્ણપણે સુસંગત ન હોય તેવા ઘણા વાહનો, ખાસ કરીને 2012 થી માર્ચ 2023 ની વચ્ચે બનેલા વાહનો માટે આ એક વ્યવહારિક પડકાર બની રહ્યો છે. નીતિ આયોગ (NITI Aayog) ના રોડમેપ મુજબ E10 ની સરખામણી માં E20 નો ઉપયોગ કરવાથી માઇલેજ માં 1-2% નો ઘટાડો સૂચવાયો હતો. જોકે, ગ્રાહકો ના અહેવાલો મુજબ, જૂની ગાડીઓમાં આ ઘટાડો 10-20% કે તેથી પણ વધુ જોવા મળી રહ્યો છે.

અધિકારીઓ કાર્યક્ષમતા માં નાના ઘટાડા ને સ્વીકારે છે, પરંતુ કેટલાક વાર તેને અન્ય પરિબળો માટે જવાબદાર ઠેરવે છે અને કહે છે કે રેટ્રોફિટિંગ (Retrofitting) એક સરળ જાળવણી કાર્ય છે. આ વપરાશકર્તાઓના અનુભવો થી અલગ છે, જેઓ વધુ ઘસારો અને એન્જિન ના આયુષ્ય તથા સમારકામ ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. એપ્રિલ 2025 સુધીમાં E20 દેશભરમાં ઉપલબ્ધ થવાની સાથે, જૂના, બિન-સુસંગત વાહનો ના માલિકો પાસે ઇંધણ ના ઓછા વિકલ્પો રહેશે.

ઓટો ઉદ્યોગ નો પ્રતિસાદ અને કર રાહત ની માંગ

ભારત નો ઓટો ઉદ્યોગ, જેમાં SIAM (સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ) જેવા સંગઠનો નો સમાવેશ થાય છે, તે સરકાર ની E20 યોજના ને મોટાભાગે સમર્થન આપે છે. ઉત્પાદકો એપ્રિલ 2023 થી E20-મટીરીયલ અનુરૂપ વાહનો બનાવી રહ્યા છે, અને એપ્રિલ 2025 થી સંપૂર્ણપણે અનુરૂપ મોડેલો આવવાની અપેક્ષા છે.

જોકે, ઉદ્યોગ જૂથો એ ગ્રાહકો ને ઇંધણ કાર્યક્ષમતા માં થયેલા નજીવા ઘટાડા માં મદદ કરવા માટે E10 અને E20 ઇંધણ પર ટેક્સ પ્રોત્સાહનો ની માંગ કરી છે – એક એવી માંગ જે હજુ સુધી મંજૂર નથી. બ્રાઝિલ જેવા દેશો એક સ્પષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે: ત્યાં વેચાતી 85% થી વધુ નવી ગાડીઓ ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો (FFVs) છે, જે E100 સુધી ના બ્લેન્ડ પર ચાલી શકે છે, અને ત્યાં તેનું વ્યાપક ફ્યુઅલ પંપ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ છે. ભારતમાં, FFV પ્રોટોટાઇપ અસ્તિત્વ માં છે, પરંતુ વ્યાપક અપનાવણી સ્પષ્ટ નિયમનો અને બહેતર ઇંધણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર આધાર રાખે છે.

ઇથેનોલ સંક્રમણ માં રહેલા જોખમો

ભલે સરકાર E20 સંબંધિત ચિંતાઓને 'ખોટી' અથવા 'નજીવી' ગણાવે, પણ આંતરિક જોખમો હાજર છે. મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે જૂના વાહનો, જે ભારતના 250 મિલિયન થી વધુ વાહનો માં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે (જે 2011 થી વેચાયેલા છે), તે નવા ફ્યુઅલ બ્લેન્ડ થી પ્રભાવિત થાય છે. સત્તાવાર 1-2% માઇલેજ ઘટાડો, ભલે તેને ઓછો આંકવામાં આવે, પણ ગ્રાહકો માટે ઇંધણ ખર્ચ માં નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે વૈશ્વિક તેલના ભાવ પહેલેથી જ ઊંચા છે. ઉત્પાદકો ખાતરી આપે છે કે વોરંટી અને વીમો માન્ય રહેશે, પરંતુ ઇથેનોલ ની કાટ લગાડનાર પ્રકૃતિ અને ભેજ શોષવાની ક્ષમતાને કારણે એન્જિન ના ભાગો, ખાસ કરીને રબર અને પ્લાસ્ટિક ને સંભવિત નુકસાન ના અહેવાલો યથાવત છે. પંપ પર અન્ય કોઈ ઇંધણ બ્લેન્ડ વિકલ્પો સરળતા થી ઉપલબ્ધ ન હોવાથી, ગ્રાહકો એ E20 નો ઉપયોગ કરવો જ પડશે.

વધુમાં, ઇથેનોલ ની ઊંચી માંગ ઔદ્યોગિક ઉપયોગો માટે પુરવઠા પર દબાણ લાવે છે અને 'ફૂડ વર્સિસ ફ્યુઅલ' (ખોરાક વિરુદ્ધ ઇંધણ) મુદ્દા ઓ ને વેગ આપે છે, સંભવિત રૂપે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) જેવી સ્વચ્છ ટેકનોલોજીઓ થી ધ્યાન ભટકાવી શકે છે.

ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો: આગલું પગલું

એપ્રિલ 2025 થી નવા વાહનો E20 અનુરૂપ હોવા જરૂરી છે, તેથી નીતિ નું ધ્યાન ઊંચા બ્લેન્ડિંગ સ્તર અને ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો (FFVs) તરફ ખસી રહ્યું છે. મારુતિ સુઝુકી, હ્યુન્ડાઈ, ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા જેવી મુખ્ય કાર ઉત્પાદકો FFV પ્રોટોટાઇપ વિકસાવી રહ્યા છે અથવા પ્રદર્શિત કર્યા છે જે E85 અથવા E100 સુધી ના બ્લેન્ડ પર ચાલી શકે છે. સરકાર વ્યાપારી ઉત્પાદન ની મંજૂરી માટે નવા પરીક્ષણ ધોરણો તૈયાર કરી રહી છે. જોકે, સફળતા મુખ્ય નીતિ સહાય પર આધાર રાખે છે, જેમાં ટેક્સ પ્રોત્સાહનો (જેમ કે SIAM દ્વારા વિનંતી કરાયેલ EV સાથે GST સમાનતા), ઇથેનોલ ની કિંમત નિર્ધારણ માટે સ્પષ્ટ લાભો અને વિવિધ બ્લેન્ડ માટે વ્યાપક ફ્યુઅલ પંપ નેટવર્ક નું નિર્માણ શામેલ છે. સરકાર ની મક્કમ દિશા ભારત ની ઊર્જા સ્વતંત્રતા અને ઉત્સર્જન ઘટાડવાના લક્ષ્યાંકો માટે જૈવ ઇંધણ (Biofuels) ના ઉપયોગ પ્રત્યે મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.