ભારતે FY25 માં પ્રાથમિક ઊર્જા આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને 42% કરી દીધી છે, જે FY17 માં 47% હતી. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ઘરેલું કોલસાનું ઉત્પાદન વધારવું છે. જોકે, ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પર નિર્ભરતા હજુ પણ 90% જેટલી ઊંચી છે, અને નેચરલ ગેસની આયાત વધીને 50% થઈ ગઈ છે. આ દર્શાવે છે કે ઘરેલું ઉત્પાદન મદદ કરી રહ્યું હોવા છતાં, અર્થતંત્ર વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ અને ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો સામે સંવેદનશીલ રહેવાની શક્યતા છે.
ઊર્જા સુરક્ષામાં ભારતની મોટી છલાંગ
ભારતે નાણાકીય વર્ષ 2025 (FY25) માં પોતાની પ્રાથમિક ઊર્જા આયાત પરની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડીને લગભગ 42% સુધી લાવી દીધી છે. આ એક મોટી સફળતા છે, કારણ કે નાણાકીય વર્ષ 2017 (FY17) માં આ નિર્ભરતા 47% હતી.
કોન્ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન ઈન્ડસ્ટ્રી (CII) અને EY દ્વારા પ્રકાશિત એક રિપોર્ટ અનુસાર, દેશના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર દર્શાવે છે. આ પ્રગતિ દેશની ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે, પરંતુ ઊંડાણપૂર્વક જોતાં, એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે આયાતી ક્રૂડ ઓઈલ પરની નિર્ભરતા હજુ પણ અર્થતંત્ર માટે એક મોટો પડકાર છે.
ઘરેલું કોલસા ઉત્પાદનની અસર
એકંદરે આયાત નિર્ભરતામાં ઘટાડો મુખ્યત્વે કોલસા ક્ષેત્રને કારણે થયો છે. ભારતે ઘરેલું કોલસા ઉત્પાદનમાં વધારો કરીને આયાતી કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને લગભગ 18% કરી દીધી છે. પાવર સેક્ટર માટે આ એક સકારાત્મક બાબત છે, કારણ કે તે ઇંધણના ખર્ચને સ્થિર કરવામાં મદદ કરે છે અને ઊર્જા આયાત પર થતા વિદેશી હુંડિયામણના ખર્ચમાં ઘટાડો કરે છે.
ઓઇલ અને ગેસ ક્ષેત્રની ચિંતા
જોકે, ઓઇલ અને નેચરલ ગેસની પરિસ્થિતિ બિલકુલ અલગ છે. ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પરની નિર્ભરતા હજુ પણ લગભગ 90% પર યથાવત છે, જે ઘરેલું માંગનો મોટો હિસ્સો પૂરો પાડે છે. આનો અર્થ એ છે કે કોલસામાં સફળતા મળી હોવા છતાં, ભારતીય અર્થતંત્ર વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં થતા મોટા ઉતાર-ચઢાવ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો સીધી રીતે મોંઘવારી અને દેશના વેપાર ખાધ પર દબાણ વધારે છે.
વધુમાં, રિપોર્ટ જણાવે છે કે નેચરલ ગેસની આયાત પરની નિર્ભરતા વધીને લગભગ 50% થઈ ગઈ છે. તેનું કારણ એ છે કે દેશમાં વપરાશ હાલમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા કરતાં વધી ગયો છે.
રોકાણકારો માટે શું છે અર્થ?
આ ડેટા ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સ્થિરતાના બે અલગ-અલગ ચિત્રો દર્શાવે છે. ઘરેલું ખાણકામ સાથે સંકળાયેલી અથવા ઓછા કોલસા આયાત બિલથી લાભ મેળવતી કંપનીઓ માટે તેમના સંચાલન ખર્ચમાં વધુ સ્થિરતા જોવા મળી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, લોજિસ્ટિક્સ, પરિવહન, એવિએશન અને રસાયણ જેવા ક્ષેત્રો વૈશ્વિક ઊર્જાના ભાવ ઊંચા રહે ત્યારે માર્જિનના દબાણનો સામનો કરી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વ પર તેલ અને ગેસ બંને માટેની ભારે નિર્ભરતા ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો પણ ઊભા કરે છે, કારણ કે તે પ્રદેશમાં પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપ ભારતીય બજારોને ઝડપથી અસર કરી શકે છે.
ભવિષ્યની દિશા
આગામી સમયમાં, નવા સંશોધન અથવા નવીનીકરણીય ઊર્જા અપનાવીને ઓઇલ અને ગેસ ઉત્પાદનમાં અંતરને કેવી રીતે ભરી શકાય તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે. રોકાણકારો સરકારી નીતિઓ અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં મૂડી ખર્ચ પર નજર રાખી શકે છે, કારણ કે તે ભવિષ્યમાં મોંઘી ઊર્જા આયાત પરની દેશની નિર્ભરતાને ઘટાડવામાં મદદ કરશે.