બજેટ 2026: MNRE રિન્યુએબલ એનર્જીને બૂસ્ટ આપવાની માંગમાં

આગામી યુનિયન બજેટ 2026, ભારતના વિકાસશીલ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્ર માટે એક નિર્ણાયક તબક્કો રજૂ કરે છે. નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) નીતિગત મજબૂતીકરણ અને નાણાકીય રોકાણ માટે સક્રિયપણે લોબિંગ કરી રહ્યું છે, જે ડીકાર્બોનાઇઝેશન પ્રયાસો અને ઉર્જા સુરક્ષામાં ગતિ જાળવી રાખવાના ઈરાદાને સૂચવે છે.

2026 માટે મંત્રાલયની બજેટરી માંગણીઓ

જ્યારે ભારત તેના યુનિયન બજેટ 2026 ને અંતિમ સ્વરૂપ આપી રહ્યું છે, ત્યારે MNRE રિન્યુએબલ એનર્જીના અપનાવને વધુ ઊંડું બનાવવા, સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ આપવા અને ભવિષ્ય-સજ્જ સ્વચ્છ ઉર્જા ટેકનોલોજીમાં રોકાણ કરવા માટે સતત નીતિગત અને નાણાકીય સમર્થનની હિમાયત કરી રહ્યું છે. રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્રેટરી સંતોષ સારંગીએ સંશોધન અને વિકાસ, વિતરિત રિન્યુએબલ એનર્જી અને અપસ્ટ્રીમ સોલાર કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ પર સ્પષ્ટ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. મંત્રાલયના વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ ભારતના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યો સાથે સુસંગત છે: 2030 સુધીમાં 500 GW નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ ક્ષમતા અને 2070 સુધીમાં નેટ-ઝીરો ઉત્સર્જન પ્રાપ્ત કરવું. 2025-26 માં MNRE માટે ₹26,549.38 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું હતું, જે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

વિકેન્દ્રિત ઉર્જાને પ્રોત્સાહન આપતી ફ્લેગશિપ યોજનાઓ

PM કુસુમ અને PM સૂર્યા ઘર જેવી યોજનાઓ માટે સતત સમર્થન એ મુખ્ય માંગ છે. આ પહેલ, ખાસ કરીને ગ્રામીણ ભારતમાં, વિકેન્દ્રિત રિન્યુએબલ એનર્જીના અપનાવને પ્રોત્સાહન આપવામાં મુખ્ય રહી છે. PM સૂર્યા ઘર યોજના પરિવારોને ઓછી અપફ્રન્ટ કિંમત સાથે રૂફટોપ સોલાર અપનાવવાની મંજૂરી આપે છે, અને આ મોડેલ દ્વારા 7-8 GW વિકેન્દ્રિત રિન્યુએબલ એનર્જી ઉત્પાદનની અપેક્ષા છે. 3 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં, યોજનાના કુલ લક્ષ્ય (એક કરોડ ઘરો) પૈકી લગભગ 24% પ્રાપ્ત થયું હતું. PM કુસુમ યોજના, જે કૃષિ પંપોને સૌર ઉર્જા પર ચાલિત કરવા માટે છે, તેને અમલીકરણમાં પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે, જેમાં નવેમ્બર 2025 સુધી મોટાભાગના ઘટકોમાં માત્ર 25-30% લક્ષ્યો પૂરા થયા છે. જોકે, મહારાષ્ટ્રની 'મુખ્યમંત્રી સૌર કૃષિ વાહિની યોજના 2.0' જેવી રાજ્ય-વિશિષ્ટ પહેલોએ 1.6 GW વિકેન્દ્રિત ગ્રાઉન્ડ-માઉન્ટેડ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ માટે ટેન્ડર જોયા છે. આ યોજનાઓ રાજ્યો પર કૃષિ વીજ સબસિડીનો બોજ ઘટાડવામાં પણ ફાળો આપે છે.

ભારતના સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝને સ્કેલ કરવું

મંત્રાલયની બજેટ વિનંતીનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક અપસ્ટ્રીમ સોલાર કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે સમર્થન છે. ભારતમાં હાલમાં લગભગ 150 GW ની સોલાર મોડ્યુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા છે, જે તેને વૈશ્વિક બજારમાં નોંધપાત્ર રીતે સ્થાન આપે છે, જોકે તાજેતરના અહેવાલો 100-120 GW ની ક્ષમતા સૂચવે છે. આગાહીઓ દર્શાવે છે કે 2030 સુધીમાં આ 160 GW થી વધુ થઈ શકે છે. સોલાર સેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા 27 GW છે, જેનો લક્ષ્યાંક જૂન 2026 સુધીમાં 60 GW અને 2027 ના અંત સુધીમાં 100 GW સુધી પહોંચવાનો છે. ઇંગોટ અને વેફર ક્ષમતા 14 GW નોંધવામાં આવી છે, અને નોંધપાત્ર વિસ્તરણ અપેક્ષિત છે. ઉદ્યોગના નેતાઓએ સપ્લાય ચેઇન નબળાઈઓને ઘટાડવા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓના વિસ્તરણ અને મહત્વપૂર્ણ સાધનો માટે સમર્થન માંગ્યું છે.

ભવિષ્યની ટેકનોલોજી અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂરિયાતો

મંત્રાલય પોલીસીલિકોન ઉત્પાદન અને ફ્લોટિંગ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રો માટે સમર્થન શોધી રહ્યું છે. સંશોધન અને વિકાસ માટે સતત ભંડોળ ઓછા-ખર્ચાળ, વિશ્વસનીય અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સ્વચ્છ ઉર્જા ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે. ઉત્પાદન અને નિર્માણની બહાર, ઉદ્યોગના હિસ્સેદારોએ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં નોંધપાત્ર રોકાણની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કનું આધુનિકીકરણ કરવું, ગ્રીન એનર્જી કોરિડોરને વેગ આપવો અને ગ્રીડ સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા તેમજ ઉર્જા નિષ્કાસન અવરોધોને દૂર કરવા માટે ગ્રીડ-સ્કેલ બેટરી સ્ટોરેજ જમાવવું નિર્ણાયક છે. ઉર્જા સંક્રમણની સફળતા, ઉત્પાદન ક્ષમતાને વિશ્વસનીય વિતરણ સાથે મેચ કરવા માટે આ મૂળભૂત ઘટકો પર આધાર રાખે છે.

ક્ષેત્રનો દ્રષ્ટિકોણ અને આર્થિક સંદર્ભ

ભારતમાં ઉર્જા સંક્રમણને ઔદ્યોગિકીકરણ, રોજગાર સર્જન અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને પ્રોત્સાહન આપનાર એક નોંધપાત્ર આર્થિક ડ્રાઇવર તરીકે વધુને વધુ જોવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતે પહેલેથી જ 2030 ના તેના સ્થાપિત વીજ ક્ષમતા લક્ષ્યના 50% થી વધુ નોન-ફોસિલ ઇંધણ સ્ત્રોતોમાંથી, નિર્ધારિત સમય કરતાં વહેલા હાંસલ કર્યું છે. વીજળીની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે, જે સ્વચ્છ ઉર્જામાં સતત રોકાણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. જ્યારે ભારત રિન્યુએબલ એનર્જી ઉત્પાદનમાં મજબૂત સ્થિતિ ધરાવે છે, ત્યારે ખર્ચ-સ્પર્ધાત્મકતા વધારવી અને વૈશ્વિક વેપાર ગતિશીલતા (જેમાં ટેરિફ અને સપ્લાય ચેઇન નિર્ભરતા શામેલ છે) ને નેવિગેટ કરવું એ સતત વૃદ્ધિ માટે મુખ્ય વિચારણાઓ બની રહેશે.