ભારતનો બેવડો અભિગમ: ક્રૂડ ઓઇલ સંકટ વચ્ચે લોકો ખર્ચ ઘટાડે, સાથે ગ્રીન હાઇડ્રોજનના લક્ષ્યાંક પર સરકાર!

આર્થિક દબાણ અને સંરક્ષણની જરૂરિયાત

ભારત પોતાની મોટાભાગની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાત પર નિર્ભર છે, ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલ માટે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા અસ્થિર સંજોગોને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે, જે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર સીધી અસર કરી રહ્યું છે. આ તાત્કાલિક સંરક્ષણ (Austerity)ની જરૂરિયાત ઊભી કરે છે.

બેવડી રણનીતિ: આજનું સંરક્ષણ, આવતીકાલનું નિર્માણ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના મુખ્ય સચિવ શક્તિકાંત દાસે જણાવ્યું છે કે સરકાર આર્થિક સ્થિરતા સાથે બાયો-એનર્જી અને ગ્રીન હાઇડ્રોજનના વિકાસ માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આ માટે, નાણાકીય વર્ષ 2026 માં ફેબ્રુઆરીમાં $728.5 બિલિયનની ટોચે પહોંચેલા ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ (Foreign Exchange Reserves) મે, 2026 સુધીમાં ઘટીને આશરે $690.7 બિલિયન થઈ ગયા છે. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ વધતા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કિંમતો અને રૂપિયાને ટેકો આપવાના કેન્દ્રીય બેંકના પ્રયાસો છે.

બીજી તરફ, નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન (National Green Hydrogen Mission) હેઠળ, ભારત 2030 સુધીમાં વાર્ષિક 5 મિલિયન મેટ્રિક ટન ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પન્ન કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ યોજના માટે ₹8 લાખ કરોડથી વધુના રોકાણની જરૂર પડશે, જે ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે લીડર બનાવશે. જોકે, વૈશ્વિક ગ્રીન હાઇડ્રોજન માર્કેટમાં ચીન હાલમાં લીડર છે અને ભારતે તેના લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે મોટા પાયે રોકાણ આકર્ષવા પડશે.

ઊર્જાની નબળાઈ અને ફુગાવાનું દબાણ

ભારત તેની જરૂરિયાતના લગભગ 89% ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે, જે તેને પશ્ચિમ એશિયાના ભૂ-રાજકીય (Geopolitical) જોખમો સામે ખૂબ જ સંવેદનશીલ બનાવે છે. દેશમાં ફુગાવાનું (Inflation) દબાણ પણ વધી રહ્યું છે. માર્ચ 2026 માં રિટેલ ફુગાવો 3.4% રહ્યો હતો અને એપ્રિલમાં તે 3.8% સુધી પહોંચી શકે છે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) અનુસાર, જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવે તો ફુગાવો 6.9% સુધી પહોંચી શકે છે.

આર્થિક દૃષ્ટિકોણ અને પડકારો

ટૂંકા ગાળાના પડકારો છતાં, FY27 માં ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર લગભગ 6.6% રહેવાની ધારણા છે. નાગરિકો દ્વારા કરવામાં આવતા સંરક્ષણના પ્રયાસો અને સરકારની ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાની તથા ભાવ સ્થિર કરવાની નીતિઓ આર્થિક સ્થિરતા માટે ચાવીરૂપ બનશે. આગામી કેટલાક મહિનાઓ દર્શાવશે કે શું ભારતની વર્તમાન સંરક્ષણ અને વ્યૂહાત્મક રોકાણનીતિઓ તેને બાહ્ય આંચકાઓથી સુરક્ષિત રાખીને ઊર્જા સંક્રમણમાં આગળ વધારી શકે છે.