ભારત દર વર્ષે **23 કરોડ ટન** ખેતીના કચરા (Agri-waste) ને Bio-CNG અને Biochar માં રૂપાંતરિત કરી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટથી કંપનીઓને એનર્જી વેચાણ અને કાર્બન ક્રેડિટ દ્વારા નવી આવક મળી શકે છે, જોકે કાચા માલના સંગ્રહના પડકારો હજુ પણ એક મોટું જોખમ છે.
ભારતમાં ખેતીના કચરાના વ્યવસ્થાપનમાં એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. જે કચરાને ખેડૂતો સળગાવી દેતા હતા, તેને હવે SATAT (Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation) યોજના હેઠળ આર્થિક સંપત્તિમાં ફેરવવામાં આવી રહ્યો છે.
ગ્રીન એનર્જીમાં આવકના નવા મોડેલ્સ
આ પ્રોજેક્ટ બે મુખ્ય રીતે કામ કરે છે. પ્રથમ, છાણ અને જૈવિક કચરાને 'એનારોબિક ડાયજેસ્ટર' દ્વારા Bio-CNG માં ફેરવવામાં આવે છે. બીજું, ડાંગરના ફોતરા અને કપાસના દાંડા જેવા સૂકા કચરાને 'થર્મલ ગેસિફિકેશન' દ્વારા Biochar માં બદલવામાં આવે છે. કંપનીઓ માટે મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તેઓ માત્ર એનર્જી જ નહીં, પણ કાર્બન રિમૂવલ ક્રેડિટ્સ દ્વારા પણ વધારાની કમાણી કરી શકશે.
ઓપરેશનલ અને ફાઇનાન્શિયલ પડકારો
આ બિઝનેસ મોડેલ આકર્ષક છે, પરંતુ સપ્લાય ચેઈન મેનેજમેન્ટ સૌથી મોટું જોખમ છે. લાખો ખેડૂતો પાસેથી સમયસર અને સતત કચરો એકત્રિત કરવો તે એક મોટું લોજિસ્ટિકલ પડકાર છે. જો કંપનીઓ પૂરતો કાચો માલ મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય, તો પ્લાન્ટની ક્ષમતા ઘટી શકે છે અને કેપિટલ ખર્ચ વધી શકે છે, જે સીધી રીતે નફાકારકતા પર અસર કરે છે.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
હાલમાં આ પ્રોજેક્ટ્સ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગાણા જેવા વિસ્તારો સુધી સીમિત છે. કંપનીઓ આ ટેકનોલોજીને કેટલા અસરકારક રીતે સ્કેલ કરી શકે છે અને સરકારનું પોલિસી સપોર્ટ કેવું રહે છે, તેના પર રોકાણકારોએ બાજ નજર રાખવી જોઈએ. જેમ જેમ માર્કેટ પરિપક્વ થશે, તેમ કાર્બન ક્રેડિટનું લિક્વિડિટી માર્કેટ આ કંપનીઓ માટે નફાનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની શકે છે.