ભારત પોતાના રિન્યુએબલ એનર્જીના લક્ષ્યાંકોને પૂરા કરવા માટે 2036 સુધીમાં **888 GWh** ની એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષમતા ઊભી કરશે. હાલમાં માત્ર **7.5 GWh** કાર્યરત છે, જે દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્રમાં રોકાણકારો માટે મોટી તકો સાથે જોખમો પણ રહેલા છે.
સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રીસિટી ઓથોરિટી (CEA) એ ભારતના પાવર ગ્રીડ માટે એક મહત્વકાંક્ષી રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે. વર્ષ 2035-36 સુધીમાં દેશમાં 888 GWh એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષમતા હોવી અનિવાર્ય છે. ભારત હવે નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જ્યાં કુલ ક્ષમતાના 70% રિન્યુએબલ એનર્જી હશે. સોલર અને વિન્ડ એનર્જી સતત મળતી નથી, તેથી ગ્રીડની સ્થિરતા જાળવવા સ્ટોરેજ અત્યંત જરૂરી છે.
સ્ટોરેજનું માળખું અને ટેકનોલોજી
CEA ના પ્લાન મુજબ 321 GWh બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) અને 567 GWh પમ્પ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ (PSPs) દ્વારા મેળવવામાં આવશે. આ મિશ્રણ પાવર ગ્રીડને વધુ સુરક્ષિત બનાવશે કારણ કે તે સપ્લાય ચેઈન અને ભૌગોલિક મર્યાદાઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
પડકારો અને વર્તમાન સ્થિતિ
જુલાઈ 2026 સુધીમાં ભારતમાં માત્ર 7.5 GWh સ્ટોરેજ કાર્યરત છે, જેનો અર્થ છે કે આગામી દાયકામાં મોટું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવું પડશે. સરકારે આ પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપવા માટે વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) અને બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે ખાસ પ્રોત્સાહન જાહેર કર્યા છે.
રોકાણકારો માટે જોખમો
રોકાણકારોએ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે:
- પ્રોજેક્ટ વાયબિલિટી: બેટરીના ઊંચા ભાવ અને પ્રોજેક્ટના બિડિંગ રેટ વચ્ચેના તફાવતને કારણે નફા પર દબાણ આવી શકે છે.
- ઈમ્પોર્ટ પર નિર્ભરતા: ભારત હજુ પણ બેટરી સેલ માટે આયાત પર નિર્ભર છે, જેના કારણે ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈનમાં આવતા ફેરફારો પ્રોજેક્ટ કોસ્ટ વધારી શકે છે.
- એક્ઝિક્યુશન: મોટા પાયે ગ્રીડ સ્ટોરેજ હેન્ડલ કરવાનો મર્યાદિત અનુભવ પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ લાવી શકે છે.