ભારત દર વર્ષે **62 MMT** કોમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સેક્ટરને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે **₹23,731 કરોડની** 'GOBARdhan' નેશનલ સર્ક્યુલર બાયોએનર્જી સ્કીમને મંજૂરી આપી છે, જે લાંબા ગાળા માટે ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
ભારત પાસે વાર્ષિક 62 મિલિયન મેટ્રિક ટન (MMT) કોમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે. હાલમાં, આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ 1 ટકા કરતા પણ ઓછો થઈ રહ્યો છે, જે ભારતના આયાતી કુદરતી ગેસ પરના નિર્ભરતાને ઘટાડવાની મોટી તક છે. આ ગેપને ભરવા માટે ઓગસ્ટ 2026માં કેન્દ્ર સરકારે ₹23,731 કરોડના બજેટ સાથે GOBARdhan સ્કીમને મંજૂરી આપી છે.
સરકારી પોલિસી અને ફરજિયાત બ્લૅન્ડિંગ
સરકારે બાયોગેસ માટે એક મજબૂત માર્કેટ તૈયાર કરવા માટે ફરજિયાત બ્લૅન્ડિંગ નિયમો લાગુ કર્યા છે. સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ માટે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે 3 ટકા, 2027-28 માટે 4 ટકા અને ત્યારબાદ 5 ટકા સુધી CBG મિશ્રણ કરવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. આનાથી પ્રોડક્શન પ્લાન્ટ્સ માટે માંગની ગેરંટી મળી રહેશે.
કાચો માલ અને પડકારો
દેશમાં કુલ 472 MMT કાચા માલ (Feedstock) ની ઉપલબ્ધતા છે, જેમાં પશુઓના કચરાનો હિસ્સો 41 ટકા છે. આ ઉપરાંત ખેતીના અવશેષો અને મ્યુનિસિપલ કચરો પણ મહત્વના સ્ત્રોત છે. જોકે, રોકાણકારોએ સાવધ રહેવું જોઈએ કારણ કે:
- લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ: ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી કચરો એકત્રિત કરવામાં પરિવહનનો ખર્ચ ઘણો ઊંચો છે.
- સપ્લાય ચેઇન: ખેતીના અવશેષો વર્ષના માત્ર 45 દિવસ માટે જ ઉપલબ્ધ હોય છે, જે સંગ્રહ અને સપ્લાયમાં મુશ્કેલી ઊભી કરે છે.
- ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: પાઇપલાઇન કનેક્ટિવિટીનો અભાવ અને પ્લાન્ટ સેટઅપ પાછળનો ઊંચો ખર્ચ નફાકારકતા પર દબાણ લાવી શકે છે.