Whalesbook
ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતનો લગભગ 85-89% ભાગ આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. આ નિર્ભરતા દેશની ઇકોનોમીને વૈશ્વિક ભાવના ઉતાર-ચઢાવ સામે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે. ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) નો ભાવ તાજેતરમાં $96 થી $120 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો છે. આનાથી ભારતને મોટો આર્થિક ફટકો પડી શકે છે, જેમાં આયાત બિલમાં વધારો, વેપાર ખાધ (Trade Deficit) માં વૃદ્ધિ, રૂપિયાનું અવમૂલ્યન અને ફુગાવામાં વધારો સામેલ છે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) નો અંદાજ છે કે ઊંચા ભાવ FY27 માં ભારતની GDP વૃદ્ધિને 0.6% સુધી ધીમી પાડી શકે છે અને ફુગાવામાં વધારો કરી શકે છે.
આ રણનીતિની સફળતા માટે જનતાનો સહકાર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સરકાર જાહેર પરિવહન (Public Transport) નો વધુ ઉપયોગ, કારપૂલિંગ (Carpooling), ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) અને વર્ક ફ્રોમ હોમ (Work from Home) જેવી પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. હાલમાં, ભારતમાં વાહન વેચાણમાં EVs નો હિસ્સો લગભગ 6.3% છે, જેને 2030 સુધીમાં 30% સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય છે. જોકે, આ વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે ટુ-વ્હીલર અને થ્રી-વ્હીલરમાં જોવા મળે છે, જ્યારે પેસેન્જર કારમાં EV અપનાવવાનો દર હજુ ઓછો છે. આ ઉપરાંત, લગભગ 70-73% માલસામાન હજુ પણ રોડ માર્ગે પરિવહન થાય છે, જે રેલવે કરતાં ઓછો કાર્યક્ષમ અને વધુ ખર્ચાળ વિકલ્પ છે.
20% ઇંધણ માંગ ઘટાડવા માટે માત્ર સ્વૈચ્છિક પગલાં પર આધાર રાખવો એ અમલીકરણના દ્રષ્ટિકોણથી મોટો પડકાર છે. ઊર્જા આયાત પર 88-89% ની નિર્ભરતા દેશને વૈશ્વિક ભાવના આંચકાઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા માટે જોખમી બનાવે છે. વિશ્લેષકો માને છે કે ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે તેલના ભાવ ઊંચા જ રહેવાની શક્યતા છે, જે 2026 માં સરેરાશ $96 અને 2027 માં $80 પ્રતિ બેરલ રહી શકે છે. આ સ્થિતિમાં, ભારત સરકાર ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવા, વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર વધારવા અને બિન-પશ્ચિમી એશિયન સપ્લાયરો સાથે વેપાર સંબંધો મજબૂત કરવા જેવી લાંબા ગાળાની યોજનાઓ પર કામ કરી રહી છે.