ભારત સરકાર વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં ન્યુક્લિયર એનર્જી કેપેસિટીને ૧૦૦ GW સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ માટે આશરે ₹૧૫ થી ૨૫ લાખ કરોડના રોકાણની જરૂર પડશે. SHANTI Act હેઠળ હવે પ્રાઈવેટ પ્લેયર્સને પણ પ્રવેશ મળતા સેક્ટર એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશ્યું છે.
ન્યુક્લિયર સેક્ટરમાં મોટો બદલાવ
સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના અંદાજ મુજબ, ભારતની પીક પાવર ડિમાન્ડ વર્ષ ૨૦૩૫-૩૬ સુધીમાં ૪૫૯ GW સુધી પહોંચી શકે છે. ગ્રીડ સ્ટેબિલિટી જાળવવા માટે ન્યુક્લિયર એનર્જી એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બનશે. આ વિશાળ લક્ષ્યને પાર પાડવા માટે ₹૧૫ લાખ કરોડ થી લઈને ₹૨૫ લાખ કરોડ સુધીનાંગી મૂડીની જરૂર પડશે, જે એનર્જી સેક્ટરમાં એક મોટો ફેરફાર લાવશે.
SHANTI Act: ગેમ ચેન્જર?
ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં લાગુ કરાયેલા SHANTI Act (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India) એ ઈતિહાસ બદલી નાખ્યો છે. પહેલાં આ સેક્ટરમાં માત્ર સરકારી સંસ્થાઓનું વર્ચસ્વ હતું, પરંતુ હવે પ્રાઈવેટ અને વિદેશી કંપનીઓ પણ ભાગ લઈ શકશે. સરકાર આ ૧૦૦ GW ના લક્ષ્યાંકમાંથી ૩૦ GW જેટલી ક્ષમતા ખાનગી ક્ષેત્ર પાસેથી મેળવવા માંગે છે, જેમાં ખાનગી પ્લેયર્સને આશરે ₹૭.૫ લાખ કરોડનું રોકાણ કરવું પડી શકે છે.
રોકાણકારોએ શું સમજવું જરૂરી છે?
ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ લાંબાગાળાનું છે અને તેમાં જોખમો પણ વધારે છે:
- હાઈ કેપિટલ કોસ્ટ: પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ ₹૨૫ કરોડ પ્રતિ મેગાવોટ જેટલો ઊંચો છે.
- લાંબો સમય: સોલર કે વિન્ડ પાવરની સરખામણીએ ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ તૈયાર થવામાં ૫ થી ૭ વર્ષ જેટલો સમય લાગે છે, જે કંપનીઓ પર ભારે વ્યાજનું ભારણ વધારી શકે છે.
- ટેરિફ કોમ્પિટિશન: સોલર અને વિન્ડ પાવર સસ્તા હોવાથી વીજ કંપનીઓ માટે પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ્સ (PPA) કરવા એક મોટો પડકાર બની શકે છે.
NTPC ની ભૂમિકા અને માર્કેટ આઉટલુક
સરકારી કંપની NTPC Limited અત્યારે આ ક્ષેત્રે અગ્રેસર છે. કંપનીએ પોતાના ₹૧૭ લાખ કરોડના ૧૦ વર્ષના રોકાણ પ્લાનમાં ૩૦ GW ન્યુક્લિયર ક્ષમતા બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. રોકાણકારોએ માત્ર સરકારી જાહેરાતો પાછળ દોડવાને બદલે કંપનીઓની ઓર્ડર બુક, ફ્યુઅલ સપ્લાયની સ્થિતિ અને પ્રોજેક્ટ એક્ઝિક્યુશનની ગતિ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.