ભારત સરકાર **2030** સુધીમાં **100 મિલિયન ટન (MT)** કોલ ગેસિફિકેશન ક્ષમતા હાંસલ કરવા તરફ આગળ વધી રહી છે, જેથી મેથેનોલ અને નેચરલ ગેસની આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. આ મહત્વાકાંક્ષી મિશન માટે **₹3 લાખ કરોડ**ના રોકાણનો અંદાજ છે.
ભારત સરકાર ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવા માટે હવે કોલ ગેસિફિકેશન પર મોટો દાવ લગાવી રહી છે. હાલમાં ભારત પોતાની જરૂરિયાતના લગભગ 94% મેથેનોલ અને 50% નેચરલ ગેસ આયાત કરે છે, જેના માટે દેશનું બિલ ₹1.6 લાખ કરોડથી પણ વધુ છે. આ આયાત ઘટાડવા માટે ઘરેલું કોલસાને ગેસમાં રૂપાંતરિત કરવાનો પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
શું છે પડકારો?
આ મિશન માટે કુલ 25 મોટા પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ₹2.5 થી ₹3 લાખ કરોડનું భారీ ભંડોળ જરૂરી છે. જોકે, ભારતીય કોલસામાં રહેલું હાઈ એશ કન્ટેન્ટ (Ash content) ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ મોટો અવરોધ છે. આ માટે ખાસ પ્રકારના ગેસિફાયર અને સ્થાનિક લેવલે સંશોધનની જરૂર પડશે, જેથી પ્રોડક્શન કોસ્ટ કાબૂમાં રહી શકે.
રેવન્યુ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મોડલ
પ્રોજેક્ટ્સની સફળતા માટે 'બેન્કેબિલિટી' અત્યંત મહત્વની છે. Coal India ની પેટાકંપની Bharat Coal Gasification and Chemicals Limited એ એક નમૂનો પેશ કર્યો છે. અહીં લખનપુર પ્રોજેક્ટમાં બનનાર એમોનિયમ નાઈટ્રેટનો ઉપયોગ કંપની પોતે જ ખાણકામમાં કરશે, જે 'કેપ્ટિવ કન્ઝમ્પશન' દ્વારા લાંબા ગાળાની આવક સુરક્ષિત કરે છે. રોકાણકારો માટે પ્રોજેક્ટ્સના એપ્રૂવલ, જમીન સંપાદન અને લાંબા ગાળાના 'ઓફટેક એગ્રીમેન્ટ્સ' પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.